Инфлацијата мирува, но цените на храната продолжуваат да растат: Граѓаните не го чувствуваат олеснувањето

Иако официјалните податоци покажуваат дека цените во Македонија во септември останале стабилни во однос на претходниот месец, секојдневните трошоци за храна продолжуваат да растат. Разликата меѓу статистичките показатели и реалните издатоци на домаќинствата повторно го отвора прашањето зошто граѓаните не чувствуваат значително подобрување на животниот стандард.

Според податоците на Државниот завод за статистика, индексот на трошоците на животот во септември 2026 година останал непроменет во споредба со август, додека годишната инфлација изнесувала 2,7 проценти. На прв поглед, ваквите бројки укажуваат на стабилизирање на цените, но подеталната анализа покажува дека поскапувањата не се рамномерно распределени.

Најголемо значење за семејните буџети има движењето на цените на основните прехранбени производи. Храната и безалкохолните пијалаци во септември поскапеле за 0,5 проценти во однос на август, додека кај покуќнината, опремата и редовното одржување на домаќинствата е забележано зголемување од 1,3 проценти.

Истовремено, одредени категории бележат намалување на цените. Транспортот поевтинил за 3,4 проценти, а услугите и производите поврзани со рекреација, спорт и култура за 3,7 проценти. Токму овие поевтинувања придонеле вкупната месечна инфлација да остане на нула, и покрај растот на цените во други категории.

Меѓутоа, за просечното домаќинство, поевтинувањето на одредени услуги не мора да значи и помали месечни расходи. Семејствата што најголем дел од приходите ги издвојуваат за храна можат да почувствуваат дополнителен финансиски притисок, без оглед на стабилноста на вкупниот индекс.

Разликите стануваат уште поизразени кога ќе се споредат цените со истиот период минатата година. Според објавените податоци, маслата и мастите во септември биле поскапи за околу 7 проценти на годишно ниво, додека цената на месото се зголемила за 6,4 проценти. Овие стапки се значително повисоки од општата инфлација од 2,7 проценти.

За подобро да се разбере влијанието врз домашниот буџет, може да се направи едноставна пресметка. Доколку едно семејство минатата година трошело 5.000 денари месечно за месо, зголемувањето од 6,4 проценти би значело дополнителни 320 денари за истата количина производи. Кај домаќинствата што трошат повеќе, финансиската разлика би била уште поголема.

Слична е ситуацијата и со вкупните издатоци за храна. Ако едно семејство месечно издвојува 30.000 денари за прехранбени производи, раст од 0,5 проценти би значел дополнителни 150 денари, под претпоставка дека неговата потрошувачка го следи просечното движење на цените.

Иако овие износи поединечно можеби не изгледаат високи, проблемот е што поскапувањата се надоврзуваат на претходните зголемувања. Дури и кога инфлацијата се намалува, тоа не значи дека производите стануваат поевтини. Во најголем број случаи, цените продолжуваат да растат, но со побавно темпо.

Токму затоа стабилната месечна инфлација не значи автоматски враќање на куповната моќ. Производ што пред неколку години чинел значително помалку може и понатаму да остане скап, иако неговата цена во последниот месец речиси не се променила.

Дополнително, секое домаќинство има различна структура на потрошувачката. Семејство што најголем дел од приходите ги троши за храна, сметки и основни потреби ќе го почувствува поскапувањето поинаку од домаќинство што издвојува повеќе средства за превоз, патувања или слободни активности.

Најпогодени од растот на цените на храната обично се граѓаните со пониски приходи. Кај нив, основните производи заземаат поголем дел од месечниот буџет, па секое дополнително поскапување го намалува просторот за други потреби. За овие семејства, дури и релативно малите промени можат да претставуваат сериозен товар.

Економската состојба затоа не може да се оценува само според стапката на инфлација. Подеднакво важно е како се движат платите и пензиите, односно дали приходите на граѓаните растат доволно за да ги покријат зголемените трошоци.

Доколку примањата растат побавно од цените на производите што најчесто се купуваат, домаќинствата можат да почувствуваат намалување на животниот стандард и во период кога официјалната инфлација е релативно ниска. Од друга страна, растот на приходите што го надминува поскапувањето може постепено да ја подобри куповната моќ.

Септемвриските податоци покажуваат дека ценовните движења во македонската економија се различни од една до друга категорија. Додека дел од производите и услугите поевтинуваат, храната продолжува да создава дополнителни трошоци за домаќинствата.

Оттука, стабилната инфлација е позитивен сигнал за општите економски движења, но не претставува гаранција дека граѓаните ќе трошат помалку. За многу семејства, вистинската мерка за животниот стандард останува едноставна: колку производи можат да купат со своите месечни приходи и колку пари ќе им останат откако ќе ги подмират основните потреби.