Колку чини да се биде студент во Македонија? Трошоците стануваат сè поголем товар за семејствата

Почетокот на академската година за илјадници млади во Македонија означува ново поглавје во животот, исполнето со очекувања, предизвици и планови за иднината. Но, додека студентите се подготвуваат за предавања, испити и нови познанства, нивните родители се соочуваат со едно многу практично прашање: колку пари ќе бидат потребни секој месец за да се покријат трошоците за студирање?

Без разлика дали младите го продолжуваат образованието во Скопје, Штип, Битола, Тетово, Охрид или во друг универзитетски центар, студирањето подразбира низа финансиски обврски. За оние што остануваат да живеат со своите родители, трошоците се значително помали. Но, за студентите што се преселуваат во друг град, факултетот често значи и дополнителен месечен буџет што семејството мора да го обезбедува со години.

Најголемиот дел од парите обично се троши за сместување и исхрана. Киријата, сметките за струја и вода, превозот, телефонските услуги, факултетските материјали и секојдневните потреби создаваат трошоци што на прв поглед можеби не изгледаат големи, но кога ќе се соберат, можат сериозно да го оптоварат семејниот буџет.

Особено тешка е ситуацијата за студентите што доаѓаат од помали населени места и мораат да живеат надвор од родителскиот дом. Нивните семејства практично финансираат две домаќинства. Додека редовните трошоци дома остануваат речиси непроменети, секој месец треба да се издвојуваат дополнителни средства за животот на студентот.

Студентските домови и понатаму претставуваат една од најповолните можности за сместување. Според условите за академската 2026/2027 година наведени во достапните податоци, месечното учество во трошоците за одредени студентски домови изнесува 3.410 денари, додека за реконструираниот објект „Стив Наумов“ е предвидена цена од 6.600 денари. Овие износи не претставуваат единствен ценовник за сите студентски домови во Македонија, бидејќи условите и цените можат да се разликуваат.

Иако ваквото сместување е значително поевтино од приватните станови, проблем претставува ограничениот број расположливи места. Не секој студент успева да добие соба во дом, а дел од младите се одлучуваат за приватно сместување поради локацијата, условите или потребата од поголема самостојност.

Дури и кога сместувањето е обезбедено по поволна цена, останатите трошоци не исчезнуваат. Ако студентот плаќа 3.410 денари за дом, а дополнително троши 9.000 денари за храна и намирници, 2.500 денари за превоз и патувања и 3.500 денари за лични потреби и материјали, месечниот буџет достигнува 18.410 денари.

Станува збор за примерна пресметка, а не за официјален просек на студентските трошоци. Во зависност од градот, условите за сместување и начинот на исхрана, реалната сума може значително да се разликува. Кај некои студентски домови дел од исхраната е организиран или вклучен во услугата, што дополнително ја менува пресметката.

Многу посериозен финансиски предизвик претставува приватното сместување. Цените на становите не се исти во сите универзитетски градови, а зависат и од близината до факултетите, големината на станот и неговата опременост. Затоа студент што изнајмува стан во Скопје не мора да има исти трошоци како студент во Штип или Битола.

Како пример за поскапиот сегмент на приватното сместување може да послужат огласите во Скопје, каде што гарсоњери се нудат за околу 250 до 280 евра месечно, а поголеми станови и за 300 до 400 евра. Овие цени не треба да се земаат како просек за цела Македонија, но покажуваат колку голем дел од студентскиот буџет може да оди само за кирија.

Ако студент плаќа 250 евра месечно за стан, тоа претставува приближно 15.375 денари. Кога ќе се додадат околу 3.500 денари за режиски трошоци, 12.000 денари за храна, 2.000 денари за превоз и 3.500 денари за други потреби, вкупната месечна сума достигнува 36.375 денари.

За многу македонски семејства тоа е огромен износ, особено ако се има предвид дека станува збор за основни животни потреби, без поголеми издатоци за патувања, забава или купување поскапи производи. Сепак, ова е илустрација за студент што живее сам во изнајмен стан со наведената кирија, а не трошок што важи за секој студент.

Поради тоа, заедничкото живеење со цимери останува еден од најчестите начини за намалување на трошоците. Кога двајца или тројца студенти делат стан, киријата и сметките се распределуваат, со што се ослободуваат средства за останатите потреби.

На пример, ако двајца студенти изнајмат стан за 350 евра, секој од нив ќе издвојува по 175 евра, односно приближно 10.763 денари за кирија. Со дополнителни 2.000 денари за режиски трошоци и 17.500 денари за храна, превоз и лични потреби, месечниот буџет би изнесувал околу 30.263 денари по студент.

Во градовите каде што може да се најде поевтино сместување, вкупниот износ би бил помал. Но и таму студентите имаат редовни трошоци за храна, факултетски обврски и секојдневно живеење, поради што разликата не се сведува само на цената на киријата.

Вистинската финансиска тежина на студирањето најдобро се забележува кога месечните издатоци ќе се пресметаат на годишно ниво. Студент што троши 20.000 денари месечно, за десет месеци има потреба од 200.000 денари. Ако трошоците изнесуваат 30.000 денари, сумата достигнува 300.000 денари, односно приближно 4.900 евра.

За четиригодишно студирање, само редовните животни трошоци можат да достигнат стотици илјади, па и повеќе од еден милион денари. Притоа, овие пресметки не ги опфаќаат сите дополнителни обврски, како школарина, набавка на компјутер, стручна литература, административни трошоци и други потреби што се појавуваат во текот на образованието.

Дополнително олеснување за студентите претставува субвенционираниот студентски оброк. За академската 2026/2027 година, студентите што ги исполнуваат пропишаните услови имаат право на поддршка од 140 денари дневно, од понеделник до сабота.

Во месец во кој правото може да се искористи 26 дена, вредноста на поддршката изнесува 3.640 денари. Оваа мерка може да покрие дел од трошоците за исхрана, но не претставува готовински приход што студентите можат слободно да го користат за кирија, сметки или други потреби.

За семејствата со две деца на факултет, финансискиот притисок е уште поголем. Доколку секое дете има потреба од по 20.000 денари месечно, родителите треба да обезбедат дополнителни 40.000 денари. Ако студентите живеат во приватни станови и имаат повисоки трошоци, вкупниот износ може да биде значително поголем.

Ваквата состојба ги принудува дел од семејствата внимателно да ги планираат сите останати издатоци. Некои родители се откажуваат од одмор, одложуваат поголеми купувања или користат дел од заштедите за да им овозможат на децата да го завршат образованието.

Истовремено, сè поважна станува можноста студентите да заработуваат дополнителни средства. Работата со скратено работно време може да помогне во покривањето на личните потреби, но носи и дополнителен предизвик, бидејќи младите треба да ги усогласат работните обврски со предавањата, учењето и испитите.

Сепак, не сите студенти се во иста финансиска положба. Оние што студираат во градот во кој живеат со родителите најчесто немаат трошок за кирија и можат да користат дел од заедничките ресурси на домаќинството. За нив, најголемите издатоци обично се поврзани со превозот, исхраната надвор од домот, факултетските материјали и личните потреби.

За разлика од нив, студентите што се преселуваат во друг град мораат да обезбедат средства за целосно самостојно живеење. Така, двајца млади што студираат на ист факултет и имаат исти академски обврски можат да се соочуваат со сосема различни финансиски предизвици.

Токму затоа студентскиот стандард не е прашање што се однесува само на младите. Тој има директно влијание врз семејните буџети, достапноста на високото образование и можноста секој студент да го избере факултетот што најмногу одговара на неговите интереси и способности.

Развојот на универзитетските центри во различни делови од Македонија може да им овозможи на дел од младите да студираат поблиску до домот, но финансиските услови и понатаму остануваат важен фактор при изборот. Покрај квалитетот на наставата и студиските програми, семејствата сè почесто мораат да размислуваат и за вкупната цена на образованието.

На крајот, студирањето не е само лична инвестиција на младиот човек во неговата иднина, туку и долгогодишна финансиска обврска за многу македонски семејства. Зад секоја диплома стојат години учење и труд, но често и години внимателно планирање, штедење и откажување од други потреби.

Затоа вистинското прашање не е само колку чини да се запише факултет во Македонија, туку колку средства се потребни студентот да го помине целиот образовен пат до дипломирањето. А одговорот, во зависност од градот, сместувањето и семејните можности, може да биде многу поскап отколку што изгледа на почетокот.