Објавена листата на најмоќните компании во 42 европски земји: Еве кој ја претставува Македонија

Европската економија има нова слика на корпоративната моќ, а најновото рангирање на највредните компании покажува големи разлики меѓу државите и индустриите што доминираат на нивните берзи. Додека технолошкиот сектор го зазема самиот врв на континентот, во најголем дел од европските земји водечките позиции и понатаму им припаѓаат на банките, енергетските компании и фармацевтската индустрија. Македонија не е исклучок од ваквиот тренд, бидејќи највредната домашна компанија што котира на берзата доаѓа токму од банкарскиот сектор.

Анализата, која опфаќа 42 европски држави, ги споредува најголемите јавно тргувани компании според нивната пазарна капитализација. Овој показател ја претставува вкупната берзанска вредност на акциите на една компанија и често се користи за процена на нејзината големина и позиција на финансиските пазари. Сепак, пазарната капитализација не е исто што и годишниот приход, остварената добивка или вкупната вредност на имотот.

На врвот на европската листа убедливо се наоѓа холандската компанија АСМЛ, чија пазарна вредност е проценета на 670,27 милијарди долари. Станува збор за еден од најважните производители на технолошка опрема во светот, чии машини имаат клучна улога во производството на најсовремените микрочипови. Нејзината доминација покажува колку големо значење има индустријата за полупроводници во современата глобална економија.

АСМЛ произведува исклучително сложени литографски системи што им овозможуваат на производителите да создаваат микрочипови со сè помали и попрецизни компоненти. Компанијата има единствена позиција во производството на најнапредните машини што користат екстремна ултравиолетова светлина, технологија неопходна за изработка на најсофистицираните генерации чипови.

Токму ваквата специјализираност ја прави холандската компанија незаменлив дел од глобалниот технолошки синџир. Нејзините производи се од големо значење за развојот на вештачката интелигенција, современите процесори, паметните телефони и центрите за обработка на податоци. Според анализата, АСМЛ е рангирана и меѓу дваесетте највредни компании во светот.

Интересно е што, и покрај огромното влијание на технологијата врз светските финансиски пазари, АСМЛ е единствената компанија од технолошкиот сектор меѓу националните лидери опфатени со европското рангирање. Во останатите земји највисоките позиции претежно ги заземаат традиционални индустрии, што покажува дека европската корпоративна структура значително се разликува од американската, каде што технолошките компании имаат многу поголема застапеност меѓу највредните берзански гиганти.

Втората позиција на европската листа ѝ припаѓа на британската банкарска групација ХСБЦ, со пазарна капитализација од 342,35 милијарди долари. Веднаш зад неа се наоѓа швајцарската фармацевтска компанија „Рош“, чија вредност достигнува 341,50 милијарди долари. Двете компании имаат речиси идентична берзанска вредност, но работат во сосема различни индустрии.

Германија е претставена со индустрискиот гигант „Сименс“, проценет на 246,27 милијарди долари. Компанијата има значајно присуство во индустриската автоматизација, електрификацијата и технолошките решенија за инфраструктурата. Нејзината позиција ја потврдува традиционалната сила на германската индустрија, која и понатаму претставува еден од главните столбови на европското стопанство.

Во Франција највредна е козметичката компанија „Лореал“, со пазарна капитализација од 230,18 милијарди долари. Нејзината позиција покажува дека производите за широка потрошувачка, особено козметиката и производите за лична нега, можат да создадат огромна пазарна вредност и да конкурираат со банкарските и индустриските гиганти.

Шпанската економија на листата ја предводи „Банко Сантандер“, со вредност од 205,11 милијарди долари. Банкарската групација има силно меѓународно присуство, што дополнително ја зацврстува нејзината позиција меѓу најголемите финансиски институции во Европа.

Меѓу десетте највредни национални лидери се наоѓа и данската фармацевтска компанија „Ново Нордиск“, чија вредност изнесува 168,61 милијарди долари. Компанијата во изминатите години привлече огромно внимание благодарение на лековите „Оземпик“ и „Вегови“, кои се користат во третманот на дијабетес и за регулирање на телесната тежина.

Сепак, нејзината пазарна вредност претрпе големи промени. Во текот на 2024 година „Ново Нордиск“ беше највредната компанија во Европа, со капитализација поголема од 650 милијарди долари. Оттогаш изгубила повеќе од 70 проценти од својата вредност, во услови на засилена конкуренција, особено од американската фармацевтска компанија „Ели Лили“.

Овој пад е пример за тоа колку брзо може да се промени позицијата на една компанија, дури и кога работи во индустрија со голема побарувачка. Очекувањата на инвеститорите, конкуренцијата и изгледите за идните приходи можат значително да влијаат врз берзанската вредност.

На листата следува индустриската компанија „Итон“, која ја претставува Ирска со пазарна капитализација од 168,28 милијарди долари. Белгија е претставена со производителот на пиво „АБ ИнБев“, вреден 146,41 милијарди долари, додека италијанскиот лидер е банкарската групација „УниКредит“, со 142,57 милијарди долари.

Ваквата распределба покажува дека европските економии немаат единствен модел на корпоративна доминација. Во некои држави најголемата вредност се создава во финансискиот сектор, во други во индустријата и фармацијата, додека одредени земји се потпираат на енергетиката или производството на стоки за широка потрошувачка.

Особено интересна е состојбата во Централна и Југоисточна Европа, каде што разликите во пазарната капитализација се многу изразени. Во овој дел од континентот банките, енергетските компании и фармацевтските производители најчесто ги заземаат водечките позиции на националните берзи.

Унгарија има еден од најголемите берзански лидери во регионот. Таму на првото место се наоѓа ОТП банка, чија пазарна вредност достигнува 36,11 милијарди долари. Станува збор за финансиска институција со значајно присуство на повеќе пазари во Централна и Источна Европа, што придонесува за нејзината висока капитализација.

Во Романија водечката позиција ја зазема енергетската компанија „Хидроелектрика“, со вредност од 16,55 милијарди долари. Нејзината позиција ја истакнува важноста на производството на електрична енергија и улогата на енергетскиот сектор во националната економија.

Словенија е претставена со фармацевтската компанија „Крка“, чија пазарна капитализација изнесува 8,96 милијарди долари. Компанијата е еден од најпрепознатливите словенечки производители со меѓународно присуство, а нејзината вредност покажува дека фармацевтската индустрија има силна позиција и во помалите европски економии.

Во Хрватска највредна е „Загрепска банка“, проценета на 8,50 милијарди долари. Овој резултат уште еднаш ја потврдува доминацијата на финансиските институции во дел од регионалните економии, каде што банките често имаат поголема пазарна капитализација од индустриските и производствените компании.

Бугарија, пак, има поинаков лидер. Таму на првото место се наоѓа фармацевтската компанија „Софарма“, со вредност од 1,50 милијарди долари. Во Босна и Херцеговина водечка е „УниКредит банка“, чија капитализација е проценета на 1,14 милијарди долари.

Во Србија највредната котирана компанија според анализата е Нафтената индустрија на Србија, позната како НИС, со пазарна капитализација од 1,13 милијарди долари. Нејзината позиција покажува дека енергетиката и понатаму има значајно место во структурата на најголемите компании на српскиот берзански пазар.

За Македонија, најважниот податок од рангирањето е позицијата на Комерцијална банка, која е издвоена како највредна домашна компанија што котира на берзата. Нејзината пазарна капитализација е проценета на 980 милиони долари, односно нешто помалку од една милијарда долари.

Овој резултат ја потврдува силната позиција на банкарскиот сектор на македонскиот пазар на капитал. Финансиските институции имаат значајна улога во домашната економија, а нивните акции се меѓу поважните инструменти за инвеститорите што тргуваат на Македонската берза.

Истовремено, споредбата со соседните земји покажува дека македонскиот берзански пазар е релативно мал во европски рамки. Комерцијална банка има пониска пазарна капитализација од водечките компании во Србија, Бугарија, Босна и Херцеговина, Хрватска и Словенија, но е повредна од националниот лидер во Црна Гора.

Во Црна Гора највредна компанија според рангирањето е „Електропривреда Црна Гора“, со проценета пазарна капитализација од 680 милиони долари. И во овој случај, како и во Романија и Србија, енергетскиот сектор го зазема првото место.

Разликите меѓу европските земји стануваат уште повпечатливи кога ќе се споредат апсолутните вредности. Холандската АСМЛ, со капитализација од над 670 милијарди долари, вреди повеќе од 680 пати од Комерцијална банка, која е највредната котирана компанија во Македонија.

Сепак, ваквата споредба не треба да се толкува како директна мерка за успешноста на компаниите или за економската развиеност на државите. Пазарната капитализација зависи од големината на компанијата, бројот и вредноста на акциите, меѓународното присуство, очекувањата за раст и карактеристиките на националниот пазар на капитал.

Покрај тоа, рангирањето ги опфаќа само компаниите чии акции се јавно тргувани. Големи приватни компании, како и претпријатија што не котираат на берза, не се вклучени во споредбата, без оглед на нивните приходи, имот или економско значење.

Затоа, листата претставува преглед на берзанската моќ, а не целосна слика за сите најголеми компании што работат во Европа. Таа, сепак, јасно покажува во кои сектори инвеститорите препознаваат најголема вредност и кои компании имаат најсилна позиција на националните финансиски пазари.

Еден од најважните заклучоци е дека, и покрај забрзаниот развој на технологијата и вештачката интелигенција, традиционалните индустрии сè уште ја задржуваат доминацијата во голем дел од Европа. Банкарството, енергетиката, фармацијата и индустриското производство продолжуваат да бидат основа на корпоративната вредност во многу земји.

Во исто време, убедливото водство на АСМЛ покажува колку голема економска моќ може да создаде компанија што располага со технологија од клучно значење за светската индустрија. Нејзината позиција не произлегува од масовна продажба на производи за секојдневна употреба, туку од развој на специјализирана опрема без која современото производство на најнапредни чипови би било исклучително тешко.

За Македонија, позицијата на Комерцијална банка е уште една потврда дека финансискиот сектор има централно место на домашната берза. Но, европската споредба истовремено го отвора и прашањето за потребата од поголема разновидност на котирани компании и посилно присуство на производствени, технолошки и извозно ориентирани претпријатија на пазарот на капитал.

Најновата мапа на европските корпоративни гиганти, всушност, покажува континент со различни економски приоритети и големи разлики во финансиската моќ. Додека Холандија го предводи технолошкиот врв на Европа, во Македонија и во голем дел од регионот најголемата берзанска вредност и понатаму е концентрирана во секторите што традиционално имаат силна улога во националните економии.