Норвешка ќе биде првата држава во светот што ќе ги забрани паметните очила со камери

Норвешка се подготвува за еден од најзначајните регулаторни потези во областа на современата технологија, со план да го ограничи користењето паметни очила со вградени камери на одредени јавни места. Причината е сè поголемата загриженост дека ваквите уреди овозможуваат фотографирање и снимање луѓе без нивно знаење, отворајќи сериозни прашања за приватноста и заштитата на личните податоци.

Норвешката влада најавува предлог-закон со кој би се вовела привремена забрана, додека надлежните институции не утврдат какви трајни правила се потребни за употребата на оваа технологија. Доколку биде усвоена, мерката би можела да стане важен пример за други држави кои се соочуваат со слични предизвици.

Планираните ограничувања нема да се однесуваат на сите простори и на секоја употреба на паметните очила. Според најавите, забраната би опфатила одредени јавни локации каде што постои поголема потреба од заштита на приватноста, меѓу кои паркови, плажи, музеи, училишта и фитнес-центри. Користењето на уредите во приватни простории, како што е сопствениот дом, би останало дозволено.

Со ваквиот пристап, норвешките власти сакаат да направат разлика меѓу личната употреба на технологијата и ситуациите во кои таа може да ги засегне правата на други луѓе. Проблемот не е само во постоењето камера, туку и во можноста таа да биде активирана без околината навреме да забележи дека се снима.

За разлика од мобилните телефони, кои најчесто јасно покажуваат кога некој фотографира или снима, паметните очила изгледаат како обичен моден додаток. Камерата е вградена во рамката, а корисникот може да го насочи погледот кон одредена личност или простор без да го држи уредот во рака. Токму ваквата дискретност предизвикува загриженост кај организациите што се занимаваат со заштита на приватноста.

Дополнителен проблем претставува можноста за аудиоснимање. Луѓето кои разговараат на јавни места не секогаш можат да препознаат дали некој во нивна близина користи уред што ги регистрира нивните гласови. На тој начин, технологијата создава ситуации во кои границата меѓу јавниот простор и личната приватност станува сè понејасна.

Норвешките власти сметаат дека постојните прописи не се доволни за целосно да одговорат на ваквите предизвици. Затоа привремената забрана се разгледува како начин да се обезбеди дополнително време за стручна анализа, јавна расправа и подготовка на посеопфатна законска регулатива.

Министерот за дигитализација Торгеир Микаелсен ја нагласил потребата од внимателен пристап кон технологиите кои можат значително да го променат секојдневниот живот. Според неговото образложение, граѓаните не треба да бидат изложени на ризик од фотографирање, видеоснимање или аудиоснимање без да знаат дека тоа се случува.

Намерата е најавените ограничувања да овозможат институциите да ги разгледаат правните, техничките и општествените последици пред да донесат трајни решенија. Сепак, за усвојување на предложените правила ќе биде потребна и парламентарна поддршка, вклучително и од опозициските партии.

Во центарот на расправата се наоѓаат и паметните очила Ray-Ban Meta, развиени во соработка со компанијата Meta. Овие уреди овозможуваат снимање фотографии и видеосодржини, како и користење други дигитални функции, без потреба корисникот постојано да посегнува по мобилниот телефон.

Компанијата Meta тврди дека во уредите се вградени механизми кои треба да ја направат употребата на камерата забележлива за околината. Меѓу нив е светлосен индикатор кој се активира при снимање, а според компанијата, не може едноставно да се исклучи преку софтверските поставки.

Производителот наведува и дека камерата престанува да работи доколку корисникот се обиде да го покрие индикаторското светло. Целта на ваквите решенија е да се намали можноста за прикриено снимање и да се покаже дека уредите располагаат со одредени безбедносни ограничувања.

Сепак, организациите за заштита на приватноста предупредуваат дека техничките механизми не можат целосно да го решат проблемот. Светлосниот сигнал не гарантира дека секој човек во близина ќе го забележи, ниту дека ќе разбере што означува. Дополнително, присуството на индикатор не значи дека лицата кои се снимаат дале согласност за тоа.

Поради тоа, прашањето за паметните очила постепено излегува надвор од рамките на технолошката индустрија и станува тема за законодавците, институциите и организациите за човекови права. Како што овие уреди стануваат подостапни, се зголемува и потребата од јасни правила за нивната употреба.

Проценките наведени во извештаите за пазарот укажуваат дека до крајот на годината во употреба би можеле да бидат околу 20 милиони вакви уреди. Иако станува збор за пазарни очекувања, бројката покажува дека технологијата има потенцијал да стане многу поприсутна во секојдневието.

Норвешка не е единствената земја во која се разгледуваат ограничувања. Во Австралија се водат дискусии за можноста паметните очила да бидат забранети во одредени владини објекти и јавни простори. Во Холандија, пак, еден синџир на продавници за оптика одлучил да ги повлече моделите Ray-Ban Meta од својата продажна мрежа поради загриженоста за приватноста на купувачите.

Ограничувања се појавуваат и во други делови од светот. Во Обединетото Кралство одредени угостителски и забавни објекти воведуваат сопствени правила за користење вакви уреди, додека во судските објекти во Њујорк е забрането нивното носење.

Овие примери покажуваат дека институциите и приватните компании сè почесто се обидуваат да воспостават правила за технологија која се развива побрзо од законодавството. Додека производителите настојуваат да понудат што повеќе функции во уреди што изгледаат како обични очила, регулаторите треба да утврдат каде завршува слободата на користење технологија, а каде започнува правото на приватност на другите.

Правната состојба дополнително се усложнува поради разликите меѓу поседувањето уред и начинот на кој тој се користи. Самото носење паметни очила не мора да претставува прекршување на закон, но снимањето и обработката на лични податоци можат да потпаднат под строгите правила за приватност, во зависност од околностите и важечките прописи.

Токму затоа норвешката иницијатива би можела да има значење и надвор од границите на земјата. Наместо веднаш да се воспостави трајна и сеопфатна забрана, властите предлагаат привремено ограничување кое би овозможило подетално разгледување на последиците од новата технологија.

Конечната одлука допрва треба да биде донесена, а предложените правила ќе зависат од парламентарната постапка. Сепак, најавата веќе отвора поширока расправа за иднината на паметните уреди и за тоа колку далеку може да оди нивната употреба во јавниот простор.

Паметните очила ветуваат поголема практичност и нови можности за комуникација и снимање, но истовремено носат предизвици кои не можат да се решат само со нови технички функции. Норвешка сега се обидува да постави граница меѓу технолошкиот напредок и заштитата на граѓаните, а исходот од оваа иницијатива би можел да влијае врз начинот на кој и други земји ќе ја регулираат употребата на ваквите уреди.