Колку сме финансиски „тешки“? Македонците наспроти Хрватите и Словенците

Колку пари има едно домаќинство не кажува многу за неговата вистинска финансиска состојба ако истовремено не се погледне и колкав долг има зад себе. Токму односот меѓу финансиските средства и обврските открива многу повеќе за финансиската сигурност на граѓаните. Кога низ оваа призма ќе се споредат Македонија, Хрватска и Словенија, се гледа дека зад навидум сличните регионални показатели се кријат различни финансиски навики и различни насоки на движење.

Во последните години задолжувањето на домаќинствата повторно станува важна тема во Европа. Растот на платите и вредноста на финансиските средства може да ја подобри положбата на граѓаните, но истовремено зголеменото користење кредити може да го намали тој ефект. Затоа само податокот за вкупниот долг не е доволен – важно е да се знае колкава финансиска актива стои наспроти него.

Финансиските средства на домаќинствата вообичаено опфаќаат депозити, готовина, акции, удели во инвестициски фондови, осигурителни и пензиски средства и други финансиски вложувања. На другата страна се кредитите и останатите финансиски обврски. Колку е помал долгот во однос на средствата што ги поседуваат граѓаните, толку е поголема нивната финансиска отпорност во случај на економски проблеми, губење на приход или раст на трошоците.

Токму тука стануваат интересни разликите меѓу Македонците, Хрватите и Словенците. На прв поглед тие можеби не изгледаат драматично, но движењата во последните години покажуваат дека домаќинствата во регионот не се движат во иста насока. Во делови од Европа долгот постепено се намалува во однос на акумулираните финансиски средства, додека во некои земји од регионот се забележува спротивен тренд.

Таквата промена е важна бидејќи покажува дали богатството на домаќинствата расте побрзо од нивните обврски или кредитите постепено заземаат поголем дел од личните финансии. Две земји можат да имаат слично ниво на задолженост, но финансиската положба на нивните граѓани да биде значително различна доколку домаќинствата во едната имаат многу повеќе заштеди и инвестиции.

Македонија во оваа споредба е особено интересна поради структурата на финансиското богатство на населението. За голем дел од граѓаните банкарските депозити остануваат еден од најпрепознатливите начини за чување на заштедите, додека кредитите имаат важна улога во финансирањето на станбените и потрошувачките потреби. Тоа значи дека при процената на задолженоста не е доволно да се гледа само колку кредити имаат домаќинствата, туку и што поседуваат на другата страна од финансискиот биланс.

Истата логика важи и за Хрватска и Словенија. Повисокото ниво на економска развиеност само по себе не значи дека домаќинствата немаат долгови. Напротив, развиените кредитни пазари можат да значат и поголемо користење станбени и други кредити, но истовремено домаќинствата можат да располагаат со поголем обем на финансиски средства.

Затоа односот меѓу долгот и финансиските средства е покорисен показател од едноставното споредување на износот на кредитите. Граѓанин со поголем долг не мора нужно да биде во полоша финансиска состојба доколку располага со значително поголеми средства. Од друга страна, релативно мал долг може да претставува сериозен товар за домаќинство што нема доволно заштеди или други финансиски резерви.

Разликите меѓу земјите откриваат и нешто друго – начинот на кој граѓаните го создаваат и чуваат своето богатство. Во некои економии домаќинствата повеќе се потпираат на банкарски депозити, додека во други поголемо значење имаат инвестициските и пензиските средства. Структурата е важна бидејќи различните форми на заштеда носат различен потенцијал за принос, но и различно ниво на ризик.

Движењето на задолженоста во последните години треба да се набљудува и во контекст на промените на каматните стапки и трошоците за живот. Кредитот е полесно да се сервисира кога приходите растат доволно брзо, но ситуацијата може да стане посложена кога месечните трошоци се зголемуваат или условите за финансирање стануваат понеповолни. Тогаш финансиската резерва што ја има домаќинството добива уште поголемо значење.

Поради тоа, прашањето дали Македонците се повеќе или помалку задолжени од Хрватите и Словенците нема едноставен одговор ако се гледа само висината на кредитите. Многу поважно е колкав имот и финансиски средства стојат зад тие обврски и како нивниот однос се менува низ времето. Токму тие движења покажуваат дали финансиската позиција на домаќинствата станува посилна или поранлива.

Регионалната споредба на крајот покажува дека задолжувањето само по себе не е доволно за да се оцени финансиското здравје на граѓаните. Вистинската слика се добива кога долговите ќе се стават наспроти заштедите и останатите финансиски средства. За Македонија, Хрватска и Словенија токму тој однос ќе биде еден од показателите што најдобро ќе покажува колку домаќинствата се подготвени да издржат нов економски притисок без сериозно нарушување на личните финансии.