Се заканува нов бран инфлација: Цените на земјоделските производи нагло растат

Светскиот пазар на земјоделски производи повторно се соочува со силен раст на цените, што отвора можност за нов бран поскапувања на храната. Во третиот квартал од 2026 година, цените на клучните земјоделски култури го забележале најголемиот квартален пораст од почетокот на руската инвазија врз Украина во 2022 година.

Индексот што ги следи цените на десет важни земјоделски култури се зголемил за 13 проценти во периодот од јули до септември. Ваквото движење повторно го насочува вниманието кон земјоделските пазари, кои имаат значително влијание врз трошоците за производство на храна и врз инфлацијата.

Зад новиот раст на цените стојат два значајни фактори. Од една страна, зголемените тензии во црноморскиот регион создаваат дополнителна неизвесност на меѓународните пазари. Од друга страна, екстремните временски услови го нарушуваат производството на важни земјоделски култури во Соединетите Американски Држави и Европа.

Особено внимание привлекуваат пченицата и пченката, кои имаат големо значење за глобалното снабдување со храна. Нивното производство зависи од временските услови, а нарушувањата во големите земјоделски региони можат да предизвикаат промени во понудата и дополнителни притисоци врз цените.

Црноморскиот регион, пак, има важна улога во меѓународната трговија со житни култури. Поради тоа, новите геополитички тензии предизвикуваат загриженост кај учесниците на пазарот, особено во услови кога временските непогоди веќе создаваат проблеми во производството.

Комбинацијата од геополитичка неизвесност и неповолни временски услови дополнително ја усложнува состојбата. Доколку проблемите со производството и снабдувањето продолжат, притисокот врз цените би можел да се задржи и во наредниот период.

Последиците од поскапувањето на земјоделските култури не се ограничуваат само на трговците и производителите. Пченицата и пченката се важни суровини за прехранбената индустрија, а нивните цени влијаат врз производствените трошоци на голем број производи.

Покрај директното влијание врз производите од житни култури, поскапувањето на земјоделските суровини може да се пренесе и врз други сегменти од прехранбениот сектор. Пченката, на пример, се користи и во производството на добиточна храна, поради што нејзината цена може да влијае врз трошоците во сточарството.

Сепак, растот на берзанските цени не значи дека храната во продавниците автоматски ќе поскапи за истиот процент. Крајните малопродажни цени зависат и од трошоците за преработка, транспорт, енергија, складирање и трговија, како и од конкуренцијата на домашните пазари.

Новиот ценовен притисок претставува дополнителен предизвик и за централните банки. Во период кога контролата на инфлацијата останува важна економска цел, поскапувањето на основните земјоделски производи може да го отежне нејзиното намалување.

Цените на храната имаат особено значење бидејќи директно влијаат врз секојдневните трошоци на домаќинствата. Нивниот раст може да ја намали куповната моќ на граѓаните, особено кај семејствата што издвојуваат поголем дел од своите приходи за основни животни потреби.

За Македонија, движењата на меѓународните земјоделски пазари се важни поради нивното потенцијално влијание врз увозните цени и домашните производствени трошоци. Доколку глобалното поскапување се задржи, тоа може да создаде дополнителен притисок и врз домашниот прехранбен сектор.

Колкаво би било евентуалното влијание врз македонските потрошувачи ќе зависи од повеќе фактори, меѓу кои домашното земјоделско производство, потребите за увоз, залихите и движењето на другите трошоци. Затоа, растот на светските цени претставува предупредување за можни поскапувања, но не и потврда дека сите прехранбени производи ќе поскапат.

Најголемата неизвесност останува поврзана со понатамошниот развој на временските услови и состојбата во црноморскиот регион. Токму овие два фактора имаат значајно влијание врз очекувањата за производството и снабдувањето со земјоделски производи.

По најголемиот квартален раст од 2022 година, земјоделските пазари повторно стануваат важен фактор во глобалните инфлациски движења. Дали сегашниот скок ќе се претвори во подолготраен ценовен притисок ќе зависи од идните приноси, достапноста на житните култури и стабилноста на меѓународната трговија.