Никој не ги контролира, а сепак работат повеќе: Зошто слободата создава потреба за докажување?

Слободата сами да одлучуваме кога, каде и како ќе работиме на прв поглед звучи како идеален модел. Нема постојана контрола, нема строго определен распоред и вработениот има значително поголема можност да го организира денот според сопствените потреби. Но токму оваа привилегија може да има неочекувана последица – наместо да работат помалку, луѓето со поголема автономија понекогаш работат повеќе.

Проблемот не е нужно во бројот на часови поминати пред компјутер. Многу потешко е да се измери времето во кое работата физички е завршена, но ментално продолжува.

Кога човек самиот ја организира својата работа и чувствува дека резултатот во голема мера зависи од него, границата меѓу работното и слободното време може постепено да исчезне. И по завршувањето на денот продолжува размислувањето за незавршена задача, следниот проект, проблем што треба да се реши или начин на кој нешто би можело да се направи подобро.

Токму тука се појавува парадоксот на работната автономија. Поголемата слобода може да донесе поголемо задоволство и мотивација, но истовремено и чувство на поголема лична одговорност. Кога нема претпоставен што го определува секој чекор, човекот полесно добива впечаток дека целиот резултат зависи од неговата одлука и ангажман.

Одговорноста, за разлика од формалното работно време, нема јасно определен крај.

Луѓето со строго дефинирани задачи полесно можат да почувствуваат дека работниот ден е завршен кога ќе го напуштат работното место или ќе ја исполнат зададената обврска. Кај оние што имаат голема контрола врз сопствената работа, таквата граница може да биде многу понејасна.

На ова прашање се осврнала и Андреана Дренчева, предавач на Кралскиот колеџ во Лондон, во истражување во кое биле вклучени 40 претприемачи. Заклучоците укажуваат дека луѓето со висока автономија можат потешко ментално да се одвојат од работата.

Таквото одвојување е важно бидејќи слободното време не служи само за физички одмор. Потребно е и таканаречено психолошко исклучување – период во кој човекот престанува да ги анализира работните проблеми и му дозволува на умот да се оддалечи од професионалните обврски.

Без таква граница, работата практично може да продолжи и кога лаптопот е затворен.

Други истражувања на кои се повикува изворот укажуваат на уште еден интересен феномен. Работниците што имаат поголема слобода во определувањето на распоредот и задачите понекогаш вложуваат повеќе труд токму затоа што сакаат да ја оправдаат довербата што им е дадена.

Ако работодавачот не го следи секој нивен чекор и им дозволува сами да го организираат денот, кај дел од вработените може да се појави потреба да покажат дека таа слобода не ја злоупотребуваат.

Овој притисок е особено забележлив кај работата од дома.

Кога колегите и претпоставените не можат физички да видат кој е на работното место и колку долго работи, дел од вработените се обидуваат да ја направат својата посветеност повидлива на други начини. Брзо одговараат на пораки и електронска пошта, остануваат достапни до подоцна или преземаат дополнителни задачи.

Така слободата што требало да овозможи поголема флексибилност може да создаде нов вид притисок – потребата постојано да се докажува дека навистина се работи.

Класичната канцеларија, и покрај сите свои ограничувања, има една јасна предност. Постои физички момент во кој работниот ден завршува. Човекот станува од работното место, ја напушта канцеларијата и заминува дома. Самото движење од едно место на друго создава природна граница меѓу професионалниот и приватниот дел од денот.

При работа од дома таквата граница лесно исчезнува.

Истата маса може наутро да биде работно место, а навечер место за вечера. Компјутерот е постојано во близина, службените пораки пристигнуваат и по работното време, а проверката на еден имејл лесно може да се претвори во уште половина час работа.

Дополнителен проблем е постојаната достапност. Ако вработениот редовно одговара навечер или за време на викендите, таквото однесување со текот на времето може да стане очекувано. Она што првично било доброволен дополнителен ангажман постепено може да се претвори во непишано правило.

Токму затоа поголемата автономија не треба автоматски да се изедначува со подобра рамнотежа меѓу работата и приватниот живот.

Слободата да се избере кога и од каде ќе се работи може да биде голема предност, но само доколку постојат јасни граници. Во спротивно, човекот може формално да има флексибилен работен ден, а во реалноста да остане поврзан со работата од утро до вечер.

Прашањето затоа повеќе не е само колку слобода треба да имаат вработените. Подеднакво важно е дали компаниите создаваат услови во кои таа слобода може навистина да се користи без чувство дека човекот мора постојано да ја докажува својата продуктивност.

Автономијата може да ја зголеми мотивацијата и чувството на контрола врз сопствениот живот. Но ако со неа дојде и уверувањето дека секогаш мора да бидеме достапни, придобивката лесно може да се претвори во товар.

На крајот, вистинската слобода на работа не е само можност сами да одлучиме кога ќе почнеме. Подеднакво важно е да знаеме и кога работниот ден навистина завршил.