Кој производ ќе смее да ја носи ознаката „Произведено во Европа“? Земјите од ЕУ не можат да се договорат

Европската Унија сака поголем дел од јавните пари да завршуваат кај производители што навистина создаваат производи во Европа, но зад навидум едноставната идеја се отвори сложено прашање – што точно значи еден производ да биде „произведен во Европа“?

Меѓу земјите членки веќе постојат значителни разлики околу тоа кои производи и кои држави треба да бидат опфатени со идната европска дефиниција. Додека едни бараат построги правила и повластен третман пред сè за производството во рамките на Европската Унија, други предупредуваат дека европската индустрија е премногу поврзана со надворешни партнери за да може да се повлече толку јасна граница.

Прашањето е дел од пошироките разговори за Законот за индустриско забрзување, преку кој Брисел сака да ја зајакне домашната индустрија. Намерата е европските производители да добијат подобра позиција при доделувањето субвенции и јавни набавки, особено во стратешките индустрии како електричните автомобили, обновливата енергија и технологиите со ниски емисии.

Зад ваквиот пристап стои и желбата европските јавни средства во поголема мера да поттикнуваат производство на самиот континент, наместо индиректно да им помагаат на странските конкуренти. Истовремено, Европската Унија се обидува да ја намали зависноста од увоз и производствени синџири над кои има ограничена контрола, при што посебно внимание се посветува на конкуренцијата од Кина.

Но токму тука почнува проблемот. Земјите членки немаат ист одговор на прашањето каде завршува Европа кога станува збор за индустријата.

Франција се залага за потесна дефиниција. Според пристапот што го поддржува Париз, основата на системот треба да бидат 27-те членки на Европската Унија. Таквиот модел би значел построго разграничување меѓу производството во Унијата и производството во државите што се надвор од неа.

Германија има поинаков пристап. Берлин предлага поширок концепт наречен „Made with Europe“, односно „Произведено со Европа“. Наместо системот да завршува на границите на Европската Унија, во него би можеле да бидат вклучени и земји што имаат силни економски и производствени врски со европскиот пазар.

Меѓу нив би биле Норвешка, Исланд, Лихтенштајн и Швајцарија, но и Велика Британија. Германскиот пристап практично ја зема предвид реалноста во која еден европски производ често се создава преку синџир што минува низ повеќе држави.

Европската комисија засега се обидува да најде простор меѓу овие две позиции. Една од идеите е почетниот список да биде релативно широк и да ги опфати речиси сите партнери со кои Европската Унија има договори за слободна трговија или договори поврзани со јавните набавки. Подоцна би постоела можност одредени земји да бидат исклучени.

Таквиот модел би требало истовремено да обезбеди одредена заштита за европската индустрија и да спречи таа да биде отсечена од меѓународните производствени синџири од кои зависат многу компании.

Различните позиции на земјите членки во голема мера произлегуваат од нивните сопствени економски интереси.

Шпанија, на пример, сака да спречи компании од трети земји да дојдат до европски субвенции и јавни договори само со преместување на дел од производството во држави што имаат повластени односи со Европската Унија.

Посебно внимание се насочува кон Мароко и Турција. Стравувањето во Мадрид е дека кинески производители би можеле да отворат фабрики во овие земји и преку нив, зависно од конечните правила, да добијат пристап до европските поволности.

Но ситуацијата не е едноставна ниту за Шпанија, бидејќи нејзината индустрија веќе има развиени и силно поврзани производствени синџири со тие пазари. Престрого ограничување затоа би можело да ги погоди и европските компании што правилата треба да ги заштитат.

Германија се соочува со уште поголема дилема. Нејзината индустрија со децении се развива преку меѓународни синџири на производство и снабдување, вклучително и преку силни врски со Кина. Берлин стравува дека премногу строга дефиниција за европски производ може да предизвика проблеми во снабдувањето, но и трговски противмерки од важни партнери.

Ова особено се гледа во автомобилската индустрија. Германските производители имаат големо присуство во Кина, иако таму се соочуваат со сè посилна конкуренција од домашните производители, особено во сегментот на електрични автомобили.

Поради тоа Германија поддржува намалување на стратешката зависност на Европа од други економии, но не сака тоа да значи целосно затворање на европскиот пазар или нарушување на постојните производствени врски.

Една од најчувствителните точки во разговорите е Велика Британија. По излегувањето од Европската Унија, прашањето е дали британските производители треба да имаат статус сличен на компаниите од земјите членки кога станува збор за идните индустриски поволности.

Франција смета дека британските компании не треба автоматски да добијат ист третман како производителите од Европската Унија. Германија и дел од нордиските земји, од друга страна, се подготвени да ја вклучат Велика Британија доколку постои соодветен реципрочен третман.

За Лондон ова прашање има големо економско значење. Британските компании стравуваат дека би можеле да бидат изоставени од европските јавни набавки и субвенции во важни индустрии, меѓу кои производството на електрични автомобили и чистите технологии. Поради тоа Велика Британија се обидува статусот на своите производители да го регулира преку нов договор со Европската Унија.

Зад расправата за една ознака всушност се крие многу поголемо прашање за идниот економски модел на Европа. Европската Унија сака да произведува повеќе дома, да ја намали зависноста од надворешни пазари и да спречи јавните пари да ја зајакнуваат странската конкуренција. Но во исто време европските фабрики зависат од суровини, компоненти и производствени капацитети што се наоѓаат далеку надвор од границите на Унијата.

Затоа строгото правило според кое само производ што целосно потекнува од Европската Унија би можел да добие повластен статус може да создаде проблеми за самите европски компании. Премногу широка дефиниција, пак, би можела да ја намали смислата на целата иницијатива, бидејќи и производители од трети земји би можеле полесно да најдат начин да дојдат до европските поволности.

Конечен договор засега нема. Советот на Европската Унија и Европскиот парламент допрва треба да ги усогласат своите позиции, а Ирска, која претседава со разговорите меѓу земјите членки, се надева дека договорот за Законот за индустриско забрзување би можел да биде постигнат до декември.

Полска и други земји членки предупредуваат дека во оваа фаза е прерано да се утврди кои држави надвор од Европската Унија на крајот би биле опфатени со системот.

Така, дебатата за ознаката „Произведено во Европа“ станува многу повеќе од прашање што ќе пишува на производот. Од конечната дефиниција може да зависи кои компании ќе имаат предност за европски субвенции и јавни договори, каде ќе се градат нови фабрики и колку европската индустрија во иднина ќе остане поврзана со глобалните производствени синџири.

Брисел практично треба да пронајде рамнотежа меѓу две цели што не секогаш одат заедно – да ја заштити европската индустрија од сè посилната странска конкуренција, а истовремено да не ги прекине врските со партнерите од кои истата таа индустрија зависи.