Бактериите стануваат отпорни, научниците бараат ново оружје: Одговорот можеби се крие во бакарот

Пред илјадници години луѓето немале претстава што се бактерии, како функционира имунолошкиот систем или зошто одредени рани се инфицираат. Сепак, уште древните цивилизации забележале нешто необично – водата чувана во бакарни садови подолго останувала употреблива, а бакарните соединенија понекогаш помагале при третирање рани.

Денес науката почнува многу подобро да разбира зошто.

Бакарот, метал кој најчесто го поврзуваме со електрични кабли, цевки и индустријата, повторно привлекува големо внимание во медицината. Причината е неговата способност да делува против микроорганизмите, но и сознанието дека самиот човечки организам го користи бакарот како дел од природната одбрана од одредени инфекции.

Интересот дополнително расте во период кога отпорноста на бактериите на антибиотици станува еден од најголемите предизвици за современата медицина.

Бакарот во медицината, всушност, воопшто не е нова идеја.

Уште старите Египќани користеле бакарни соединенија за повреди и чувале вода во бакарни садови. Подоцна различни облици на бакар биле користени и од Грците и Римјаните.

Тие не можеле да го знаат механизмот зад она што го гледале. Немале познавања за клеточните мембрани, ензимите или генетскиот материјал на бактериите. Едноставно забележувале дека во одредени ситуации бакарот има корисен ефект.

Со развојот на медицината неговата улога постепено се намалувала. Се појавиле современите антисептици, а потоа и антибиотиците, кои целосно го промениле начинот на лекување бактериски инфекции.

Сега, меѓутоа, бакарот повторно се враќа во фокусот.

Причината не е желбата медицината да се врати кон старите методи, туку потребата да се најдат дополнителни начини за борба против бактерии кои стануваат сè поотпорни на постојните лекови.

Бакарот е неопходен и за нормалното функционирање на човечкото тело. Во организмот на возрасен човек има само околу 50 до 120 милиграми од овој метал, но и толку малото количество учествува во низа важни процеси.

Тој има улога во производството на енергија во клетките, метаболизмот на железото, создавањето одредени невротрансмитери, производството на меланин и формирањето и одржувањето на колагенот и еластинот.

Но бакарот е интересен токму поради неговата двојна природа.

Во соодветно количество е неопходен за организмот. Ако се најде во погрешна концентрација или на погрешно место, може да стане токсичен.

Истата хемиска способност што му овозможува да учествува во нормалните клеточни процеси може да стане опасна за бактериите.

Кога бакарните јони ќе дојдат во контакт со микроорганизмите, тие можат истовремено да нарушат повеќе нивни важни функции. Можат да оштетат протеини и ензими, да ја нарушат клеточната обвивка и да придонесат за процеси кои на крајот го оштетуваат и генетскиот материјал.

Токму затоа бакарните површини одамна се интересни и за болниците.

Истражувањата покажуваат дека бакарните површини на предмети кои често се допираат можат да го намалат количеството живи бактерии. Тоа, сепак, не значи дека бакарна квака или бакарна површина може да ги замени чистењето, дезинфекцијата или правилната хигиена на рацете.

Многу поинтересно е она што научниците го откриваат внатре во човечкиот организам.

Имунолошкиот систем, според современите сознанија, не го третира бакарот само како хранлива материја која треба внимателно да се контролира. Во одредени ситуации тој може да го искористи и како оружје.

Кога одредени клетки на имунолошкиот систем ќе проголтаат бактерија, тие можат да ја затворат во клеточна структура во која се создава исклучително непријателска средина. Во неа се внесуваат различни супстанции што треба да помогнат во уништувањето на микроорганизмот, а меѓу нив може да се најде и бакар.

Наједноставно кажано, организмот може намерно да создаде услови во кои количеството бакар станува проблем за бактеријата.

Но бактериите не се беспомошни.

Тие во текот на еволуцијата развиле сопствени механизми со кои се обидуваат да го врзат, неутрализираат или исфрлат бакарот од своите клетки. Така во организмот се води вистинска микроскопска борба – имунолошкиот систем се обидува да го претвори металот во оружје, додека бактеријата се обидува да преживее.

Овој механизам е особено интересен при инфекциите на уринарниот систем.

Истражувањата покажале дека при такви инфекции може да се зголемат концентрациите на бакар и на протеинот церулоплазмин во урината. Истовремено, бактериите што предизвикуваат уринарни инфекции активираат механизми со кои се обидуваат да се заштитат од металот.

Токму оваа природна борба сега сакаат подобро да ја искористат научниците.

Истражувачки тим од Универзитетот Тексас А&M работи на проект вреден 1,48 милиони долари, финансиран од американските Национални институти за здравје. Целта е детално да се испита како организмот го користи бакарот при инфекции на уринарниот систем и како бактериите успеваат да се одбранат.

Една од интересните можности е бакарот да влијае и врз ситните структури со кои бактериите се прицврстуваат за клетките на мочниот меур.

Ако бактеријата не може добро да се прицврсти, организмот добива уште една предност – таа полесно може да биде исфрлена преку мокрењето.

Истражувачите работат и на експериментални антимикробни соединенија чие дејство би можело да се засилува во присуство на бакар.

Идејата не е пациентите едноставно да внесуваат големи количества бакар. Тоа би можело да биде токсично и потенцијално опасно. Наместо тоа, научниците сакаат да откријат дали може подобро да се искористи бакарот што имунолошкиот систем веќе го носи на местото на инфекцијата.

Со други зборови, идниот лек би можел да ѝ ја отежне одбраната на бактеријата од бакарот и на тој начин да му помогне на природниот имунолошки механизам да ја заврши работата.

Сепак, таквата терапија сè уште не постои за пациентите.

Истражувањата се во рана фаза и ќе биде потребно да се утврдат точните механизми, безбедноста и можните несакани ефекти, а потенцијалните лекови ќе мора да поминат претклинички и клинички испитувања пред евентуално да стигнат до медицинска употреба.

Бакарот привлекува внимание и во третманот на рани.

Причината е што покрај антимикробното дејство, тој учествува и во процесите поврзани со обновувањето на ткивото. Бакарот има улога во создавањето и поврзувањето на колагенот и еластинот, а се истражува и неговото влијание врз создавањето крвни садови и обновувањето на оштетеното ткиво.

Поради тоа се развиваат специјални медицински облоги со бакарен оксид и други материјали кои би можеле истовремено да го намалат бројот на микроорганизми и да помогнат во заздравувањето на раната.

Но и тука науката сè уште е внимателна.

Постојат интересни резултати од помали истражувања, но доказите сè уште не се доволни за бакарот да се претстави како некакво чудотворно решение. Уште помалку треба да се експериментира дома со бакарни предмети или соединенија врз отворени рани.

Постои и друга страна на приказната.

Бактериите се среќаваат со бакарот многу подолго отколку што постојат современите антибиотици и веќе имаат механизми за приспособување. Долготрајната и неконтролирана употреба на бакар како антимикробно средство може да создава селективен притисок врз микроорганизмите.

Затоа научниците предупредуваат дека и бакарот мора да се користи внимателно и контролирано. Фактот дека станува збор за природен елемент не значи дека е безопасен или дека микроорганизмите не можат да развиваат механизми за подобро преживување во негово присуство.

Најважно е да се разбере дека бакарот нема да ги замени антибиотиците.

Нема да ги замени ниту миењето раце, стерилизацијата, дезинфекцијата, правилното третирање на раните или останатите мерки за спречување инфекции.

Неговата потенцијална вредност е во нешто друго.

Бакарните површини можат постојано да го намалуваат микробното оптоварување меѓу две чистења. Специјално развиените медицински облоги можеби ќе можат истовремено да се борат против микроорганизмите и да го поттикнуваат обновувањето на ткивото. А новите лекови еден ден би можеле да го искористат бакарот што нашиот имунолошки систем веќе го употребува во борбата против инфекциите.

Така металот што древните Египќани го користеле без да знаат зошто функционира, илјадници години подоцна повторно се наоѓа во центарот на медицинските истражувања.

Разликата е во тоа што денес науката почнува да разбира што навистина се случува.

Бакарот не е заборавен чудотворен лек од минатото. Но можеби е старо оружје чиј вистински потенцијал современата медицина дури сега почнува целосно да го открива.