Секој четврти вработен во приватниот сектор работи кај странски инвеститор: Кои компании вработуваат најмногу?

Странските компании имаат многу поголема улога на македонскиот пазар на труд отколку што покажува нивниот број. Иако претпријатијата под контрола на странски субјекти претставуваат помал дел од активните компании во земјата, кај нив работат повеќе од 100.000 луѓе, а нивното учество во создавањето на додадената вредност е уште поголемо.

Според официјалните статистички податоци за 2024 година, во Македонија имало 3.280 активни претпријатија под контрола на странски субјекти. Тие претставувале само 4,7 проценти од вкупниот број активни компании, но вработувале 105.151 лице, односно речиси една четвртина од вработените во приватниот сектор.

Уште повпечатливо е нивното економско значење. Компаниите со странска контрола создаваат околу 37 проценти од вкупната бруто-додадена вредност, што покажува дека нивното влијание врз домашната економија е многу поголемо од нивното учество во вкупниот број компании.

Најголемиот дел од работниците се концентрирани во неколку сектори. Во преработувачката индустрија работат 51.214 лица, во трговијата 12.664, а во секторот информации и комуникации 11.466. Само овие три области заедно ангажираат 75.344 работници во компании под странска контрола.

Особено значајна е автомобилската индустрија. Во изминатите години Македонија привлече повеќе странски производители на автомобилски компоненти, кабелски системи и електроника, а дел од нив прераснаа во едни од најголемите приватни работодавачи во земјата.

Меѓу компаниите со најголем број работници е Дрекселмајер, каде во зависност од производствениот и деловниот циклус бројот на вработени се движи приближно од 5.200 до 6.300. Кромберг и Шуберт, исто така, достигнува бројка од околу 6.300 работници.

Голем работодавач е и Амфенол со околу 3.000 вработени, додека Гентерм ангажира до 2.300 лица. Адиент, пак, има околу 2.000 работници. Овие бројки покажуваат колку автомобилската индустрија стана важна за вработувањето, особено во регионите каде што се лоцирани производствените капацитети.

На листата на значајни странски компании се наоѓа и Џонсон Мети, која има производствен капацитет во зоната Бунарџик и се издвојува според приходите и профитабилноста. Надвор од индустриското производство, важни работодавачи со странски капитал се и големите компании од телекомуникацискиот и енергетскиот сектор, меѓу кои Македонски Телеком и ЕВН Македонија.

Сепак, присуството на странски капитал не значи автоматски и значително повисока плата. Примањата многу зависат од дејноста, потребните квалификации и видот на работното место.

Во производствените капацитети во технолошко-индустриските развојни зони платите во одредени периоди биле и нешто под просекот во државата. Во последните години, сепак, се забележува раст, а една од главните причини е сè поголемиот недостиг на работници.

Сосема поинаква е состојбата во дел од технолошкиот сектор. Странските софтверски компании и компаниите што обезбедуваат услуги за клиенти од странство се меѓу работодавачите што нудат највисоки примања. Во дел од овие компании просечните плати се движат меѓу 75.000 и 110.000 денари, иако износот значително се разликува во зависност од работната позиција и искуството.

Во исто време, странските инвеститори се соочуваат со нов проблем – сè потешко наоѓаат работници. Иселувањето и намалената понуда на работна сила создаваат притисок врз компаниите, особено во производствените дејности каде се потребни голем број вработени.

Дополнителна неизвесност доаѓа од европската автомобилска индустрија. Намалените нарачки од германските производители се чувствуваат и кај дел од фабриките за автомобилски компоненти во Македонија. Поради тоа, некои компании го приспособуваат бројот на работници или привремено го забавуваат отворањето нови позиции.

Наместо веднаш да се одлучат за поголеми отпуштања, дел од компаниите применуваат поумерен пристап. Новите вработувања се ограничуваат, а кога некој вработен доброволно ќе ја напушти компанијата, неговото работно место не секогаш се пополнува со нов работник. На тој начин трошоците постепено се намалуваат без нагло намалување на персоналот.

Промените на пазарот на труд не ги погодуваат сите индустрии подеднакво. Традиционалните дејности со пониска додадена вредност, меѓу кои текстилната индустрија и рударството, бележат двоцифрено намалување на вработеноста. Од друга страна, технолошки понапредните индустрии се движат во спротивна насока.

Во производството на компјутерски, електронски и оптички производи, на пример, бројот на работници е зголемен за повеќе од 15 проценти. Тоа може да биде показател за постепено менување на структурата на индустријата, од производство што главно се потпира на евтина работна сила кон дејности со поголема технолошка и додадена вредност.

Истовремено, по рекордните години е забележано забавување на нето-приливот на нови странски директни инвестиции. Доколку таквиот тренд продолжи, отворањето нови фабрики и нови работни места би можело да биде побавно, додека постојните инвеститори ќе бидат насочени кон одржување и подобрување на веќе изградените капацитети.

Нов потенцијал за вработување се гледа во енергетиката и во најавените поголеми инвестициски проекти. Нивната реализација во следните години би можела да отвори нови работни места и дополнително да ја промени структурата на странските инвестиции во земјата.

Најголемиот дел од странскиот компаниски капитал во Македонија доаѓа од европски земји. Според податоците, нивното учество надминува 92 проценти, додека земјите членки на Европската Унија учествуваат со околу 44,6 проценти.

Според создадената додадена вредност, најголемо е учеството на компаниите под контрола на субјекти од Австрија со 17,4 проценти. Следуваат Холандија со 11 проценти, Германија со 9,7 проценти и Обединетото Кралство со 9 проценти.

Бројките покажуваат дека странските инвестиции одамна не се само дополнување на македонската економија. Со повеќе од 105.000 вработени и учество од околу 37 проценти во бруто-додадената вредност, тие станаа еден од клучните столбови на приватниот сектор. Истовремено, големата концентрација на работници во автомобилската индустрија значи дека случувањата во европската индустрија, особено во Германија, сè полесно можат да се почувствуваат и на македонскиот пазар на труд.