Храната зема сè поголем дел од домашниот буџет: Колку троши едно семејство дневно?

Секојдневното купување храна станува една од најголемите ставки во буџетот на македонските домаќинства. Она што на прв поглед изгледа како неколку помали трошоци за појадок, ручек и вечера, на крајот од месецот се претвора во сума од неколку десетици илјади денари.

Според пресметката на синдикалната минимална кошница за август, на едно четиричлено семејство во Македонија му биле потребни 25.032 денари месечно за храна и пијалаци. Кога оваа сума ќе се распореди на целиот месец, станува збор за приближно 807 денари дневно за целото семејство, односно нешто повеќе од 200 денари дневно по член.

На прв поглед, дневен буџет од околу 800 денари можеби изгледа доволен. Но ситуацијата изгледа поинаку кога со тие пари треба да се обезбедат сите дневни оброци за четири лица.

Леб, млеко, јајца, јогурт, месо, зеленчук, овошје и производи за вечера брзо ја исполнуваат сметката. Доколку во количката се додадат риба, поквалитетно сирење или кашкавал, десерт, сок или некој непланиран производ, дневниот износ лесно ја надминува пресметаната граница.

Дополнителен притисок создаваат и цените. Во август трошоците за храна и безалкохолни пијалаци биле за 0,5 проценти повисоки во споредба со претходниот месец. Вкупните трошоци за живот на месечно ниво се зголемиле за 0,4 проценти, додека во споредба со август минатата година биле повисоки за 2,6 проценти.

Промените можеби изгледаат мали кога се изразени во проценти, но нивното влијание многу полесно се забележува при редовното пазарување. Производ што поскапел за десетина или дваесетина денари не изгледа како голем товар сам по себе. Кога поскапувањето ќе се распореди на десетици производи што едно домаќинство ги купува во текот на месецот, разликата станува значително поголема.

Поради тоа се менуваат и навиките на потрошувачите. Цената сè почесто се проверува пред производот да заврши во количката, се споредуваат различни пакувања и грамажи, а поголемо внимание добиваат акциите и поевтините трговски марки.

Сè почесто се купува и помала количина. Наместо производи за цела недела, дел од домаќинствата купуваат само за следните неколку дена. Наместо килограм од одреден производ, се зема половина килограм, додека поскапите производи се оставаат за периодите кога се на попуст.

Кај семејствата со пониски приходи ваквото приспособување е уште поизразено. Кога расположливите пари се ограничени, приоритет добиваат производите со кои може да се подготви поголема количина храна, кои подолго траат и кои можат да обезбедат повеќе оброци.

Токму затоа производи како тестенини, ориз, компири, конзервирана храна и различни поевтини месни преработки често добиваат поголемо место во домашната кошница. Тоа не мора да биде прашање на избор или непознавање на принципите на здравата исхрана, туку едноставна последица на ограничениот семеен буџет.

Планирањето на набавката поради тоа започнува уште пред одењето во продавница. Се следат промотивните каталози, се споредуваат цените во различни маркети, а производите што можат да се чуваат подолго се купуваат кога се на акција. Кај овошјето и зеленчукот поголемо внимание се посветува на сезонските производи, кога понудата е поголема, а цените обично поприфатливи.

Разлика од 20 или 30 денари на еден производ можеби нема значително да го промени домашниот буџет. Но ако слична заштеда се направи на десетина производи при едно пазарување, а набавките се повторуваат неколкупати месечно, ефектот веќе станува забележлив.

Храната, сепак, е само еден дел од вкупните трошоци што ги има едно семејство. Синдикалната минимална кошница за четиричлено семејство во август достигнала 68.675 денари. Од таа сума, 25.032 денари биле потребни само за храна и пијалаци, што ја прави оваа категорија најголемата поединечна ставка во пресметката.

Останатиот дел од семејниот буџет треба да ги покрие домувањето, транспортот, облеката, образованието, комуникациите, здравствените потреби, хигиената и другите секојдневни трошоци. Токму затоа просторот за непланирани набавки станува сè помал.

За многу домаќинства прашањето повеќе не е само што сакаат да јадат, туку што можат да купат со парите што им останале. Се проверува што има во фрижидерот, што е на акција, кој ручек може да се искористи и следниот ден и кои производи можат да почекаат до следната плата.

Некогаш списокот за пазарување бил главниот водич низ маркетот. Денес покрај списокот сè поважна станува и сумата што семејството однапред одлучило дека може да ја потроши. А кога просечната дневна пресметка за храна на четиричлено семејство е околу 807 денари, секој дополнителен производ во количката станува дел од внимателната домашна математика.