Македонија има индустрија за која малку се зборува: Домашни видео игри стигнуваат до целиот свет

Видео игрите одамна не се само забава и слободно време. Зад нив стои глобална индустрија во која се вртат огромни суми, а мал дел од тој пазар постепено се развива и во Македонија. Домашната сцена сè уште е далеку од големите европски центри за развој на игри, но веќе има компании, професионални тимови и производи што стигнуваат до корисници ширум светот.

Во оваа индустрија денес работат програмери, графички дизајнери, аниматори, музичари и други професионалци кои можат од Македонија да создадат производ наменет за глобалниот пазар. Токму тоа ја прави индустријата на видео игри интересна за мала економија – големината на домашниот пазар практично не претставува ограничување.

Сепак, тешко е прецизно да се утврди колку пари генерира македонската индустрија на видео игри. Земјата сè уште нема детална и редовно ажурирана официјална статистика која одделно би ги следела приходите, извозот и бројот на луѓе што работат исклучиво во оваа дејност.

Достапните европски податоци покажуваат дека во 2023 година во Македонија имало 11 активни студија за развој на видео игри со вкупно 213 вработени. Една година претходно бројот на регистрирани студија бил ист, а во секторот работеле околу 200 луѓе. Во 2021 година, пак, бројот на вработени се движел околу 250.

Домашните проценки даваат нешто поширока слика. Според нив, во земјата постојат околу 21 студио и тимови кои на различни начини се занимаваат со создавање видео игри. Причината за разликата меѓу официјалните и неформалните проценки е начинот на кој функционира оваа индустрија.

Дел од програмерите и дизајнерите работат самостојно, други се организирани во мали тимови, а значителен дел работат на проекти за странски компании. Поради тоа, не сите што практично се дел од гејминг-индустријата се регистрирани како вработени во класични компании за производство на видео игри.

Македонија веќе има и сопствени готови производи. Во текот на 2023 година домашните развивачи објавиле три нови игри. Две од нив биле објавени самостојно, додека една стигнала на пазарот преку надворешен издавач.

Најголем дел од развојот бил насочен кон компјутерските игри, кои учествувале со околу 67 проценти, додека останатите 33 проценти биле наменети за мобилните уреди. Во споредба со развиените гејминг-пазари овие бројки се скромни, но покажуваат дека во Македонија веќе постои индустрија способна да создава сопствен производ.

Нејзината голема предност е начинот на кој тој производ се продава. За разлика од традиционалната индустрија, компанијата што создава видео игра нема потреба од фабрики, транспортни коридори, магацини или голем домашен пазар. Производ создаден во Скопје, Битола или кој било друг македонски град може веднаш да биде понуден на корисници во САД, Германија, Јапонија или на кој било друг голем пазар.

Токму затоа мал број луѓе понекогаш можат да создадат производ со огромен комерцијален потенцијал. Македонската сцена веќе има пример со мобилна игра која достигнала повеќе од 180 милиони преземања. Таквите резултати покажуваат дека географската положба и големината на земјата имаат многу помало значење во дигиталната индустрија отколку во традиционалното производство.

Сепак, еден глобален успех не е доволен за да се изгради голема и стабилна индустрија. На домашната сцена и понатаму ѝ недостигаат капитал, поголеми студија и повеќе искусни професионалци кои работеле на сложени меѓународни проекти.

Предизвик претставува и образованието. Развојот на современа видео игра не се сведува само на програмирање. Потребни се специјалисти за графика, анимација, звук, дизајн на игри, сценарио, маркетинг и голем број други области. Создавањето таков кадар бара време и поспецијализирана подготовка.

Дополнителен проблем е заминувањето на младите професионалци. Квалификуваните програмери и дизајнери можат релативно лесно да работат за странски компании кои нудат повисоки примања и учество во поголеми меѓународни проекти. За малите домашни студија тоа ја отежнува изградбата и задржувањето на искусни тимови.

Луѓето од индустријата во изминатите години укажуваат и на недоволната институционална поддршка и отсуството на долгорочна стратегија за развој на секторот. Според оценките од домашната гејминг-заедница, само три компании досега добиле грантови од Фондот за иновации.

Потенцијалот станува појасен кога гејмингот ќе се погледне како дел од пошироката македонска информатичко-комуникациска индустрија. Во 2025 година целиот сектор достигнал рекордни приходи од 1,77 милијарди евра, додека извозот изнесувал 676 милиони евра. Во споредба со 2020 година, вредноста на извозот се зголемила речиси трипати.

Индустријата на видео игри засега претставува само мал дел од тие бројки, но нејзиниот модел е сличен на оној што го движи растот на останатиот технолошки сектор. Најголемиот ресурс не е суровина или голема фабрика, туку знаењето на луѓето, додека најголемиот дел од потенцијалните купувачи се наоѓаат надвор од Македонија.

Токму тука се наоѓа и најголемата можност за домашната гејминг-индустрија. На мал тим му е доволен еден успешен производ за да стигне до пазар многукратно поголем од македонскиот. Но за поединечните успеси да прераснат во стабилен сектор потребни се повеќе компании, капитал, искусни кадри и услови во кои успешните тимови ќе можат да продолжат да се развиваат во земјата.

Македонската индустрија на видео игри затоа сè уште не може да се мери со големите европски гејминг-центри, ниту постојат податоци што покажуваат дека генерира стотици милиони евра годишно. Но таа веќе ја надмина фазата во која видео игрите беа само хоби на неколку ентузијасти.

Денес постојат студија, професионалци и производи кои се натпреваруваат на глобалниот пазар. Најголемото прашање во следните години ќе биде дали Македонија ќе успее од оваа мала, но растечка сцена да изгради извозна индустрија или највредниот дел од неа – знаењето и луѓето – ќе продолжи да се прелева кон поголемите странски пазари.