Светот останува без вода: Резервите се намалуваат, а Централна и Источна Европа се меѓу најпогодените

Светските резерви на вода продолжуваат да се намалуваат, а последиците од овој тренд сè појасно се забележуваат во различни делови од планетата. Намалувањето на речните текови, пониските нивоа на подземните води и повлекувањето на глечерите се дел од промените што ја менуваат глобалната слика за достапноста на една од најважните природни ресурси.

Според најновиот извештај на Светската метеоролошка организација за состојбата со глобалните водни ресурси, Централна и Источна Европа биле особено погодени од недостигот на подземни води во 2025 година. Во овој дел од Европа нивоата биле значително пониски во споредба со долгорочните вредности и со состојбата регистрирана во претходната деценија.

Сликата не е иста насекаде. Додека Централна и Источна Европа се соочувале со сериозен пад на подземните резерви, во поголемиот дел од Северна Европа нивото на подземните води било над долгорочниот просек. Тоа покажува дека промените во водните ресурси се нерамномерни и зависат од климатските услови, географијата и локалната потрошувачка.

Од Светската метеоролошка организација посочуваат дека зад промените стојат повеќе фактори. Климатските промени предизвикани од човековата активност влијаат врз врнежите, испарувањето и температурите, додека растот на светското население ја зголемува побарувачката за вода. Дополнително, природните климатски варијации можат да придонесат за големи разлики од една до друга година.

Проблемот, сепак, не се однесува само на подземните води. Според извештајот, вкупната количина вода складирана во природата се намалува континуирано повеќе од една деценија. Во овие резерви спаѓаат подземните води, езерата, почвата, глечерите, снежната покривка, мразот и водата што ја задржува вегетацијата.

Овие природни резерви имаат особено важна улога во периодите кога врнежите се намалуваат. Тие функционираат како своевидна природна залиха што може да обезбеди вода кога тековните приливи не се доволни. Но, доколку резервите постојано се трошат побрзо отколку што се обновуваат, способноста на системот да ги ублажи последиците од сушите постепено се намалува.

Генералната секретарка на Светската метеоролошка организација, Селест Сауло, токму на тоа предупредува, споредувајќи ги водните резерви со штедна сметка. Доколку таа сметка се користи постојано без доволно средства повторно да се надополнуваат, на располагање останува сè помалку вода во критичните периоди.

Податоците од мерењата покажуваат колку е сериозна состојбата. Речиси две третини од следените бунари во 2025 година имале ниво на вода под својот долгорочен просек. Тоа е значаен показател бидејќи подземните води се важен извор за домаќинствата, земјоделството и индустријата во голем број земји.

Истовремено, и реките минатата година бележеле невообичаено ниски количини вода. Според Светската метеоролошка организација, 2025 година била меѓу трите години со најниски речни текови во последните 35 години.

Ниските речни текови и намалувањето на подземните води не се само еколошки проблем. Последиците можат да се почувствуваат и во земјоделството, производството на електрична енергија, снабдувањето со вода за пиење и функционирањето на индустријата. Кога резервите се намалуваат, расте и чувствителноста на општествата кон сушите и продолжените периоди без доволно врнежи.

Научниците затоа сè погласно предупредуваат дека водата мора да се набљудува како ограничен ресурс, а не како неисцрпна природна даденост. Климатските промени можат дополнително да го зголемат притисокот врз водните системи, особено во регионите каде што веќе постои висока побарувачка или ограничени резерви.

Податоците за 2025 година покажуваат дека проблемот не е само во тоа колку вода паѓа како дожд или снег во одредена година. Подеднакво важно е колку вода останува складирана во природата и дали тие резерви успеваат да се обноват.

Доколку трендот на намалување продолжи, водните ресурси би можеле да станат еден од најголемите предизвици за идните генерации. Она што некогаш служело како природна „резерва“ за сушните периоди постепено се празни, а токму Централна и Источна Европа веќе се меѓу регионите каде последиците од овој процес стануваат особено видливи.