Работа има, мајстори нема: Браварите меѓу најбараните работници

Пазарот на труд во Македонија сè појасно покажува дека недостигот од работници не е проблем само за високотехнолошките компании. Работодавачите сè повеќе се соочуваат со недостаток на луѓе за занаетчиски, производствени, градежни и услужни работни места, додека дел од овие професии стануваат сè поплатени.

За разлика од периодот кога програмерите и ИТ-професиите речиси без конкуренција беа симбол на најбараните работни места, денес компаниите сè почесто бараат работници кои поседуваат практични вештини и можат веднаш да се вклучат во производството.

Особено голема побарувачка има за бравари, заварувачи, електричари, механичари, градежни работници, возачи, оператори во производство и работници во угостителството. Кај дел од овие професии платите значително се зголемија во последните години, а искусните мајстори можат да заработуваат и повеќе од просечната плата во земјата.

Недостигот од квалификувана работна сила е еден од најголемите предизвици со кои се соочуваат македонските работодавачи. Иселувањето, стареењето на населението и намалувањето на бројот на млади луѓе што влегуваат на пазарот на труд создаваат дополнителен притисок врз компаниите.

Најмногу се бараат луѓе за производството, градежништвото и различните услужни дејности. Компаниите што имаат потреба од работници за производство и одржување на машини тешко наоѓаат искусен кадар, а слична е состојбата и во градежниот сектор.

Особено се бараат мајстори кои знаат да работат самостојно. Добар бравар, заварувач, електричар или водоинсталатер денес може да има значително поголема заработка отколку пред неколку години, особено ако има искуство и е подготвен да работи на поголеми проекти.

Градежниот сектор е меѓу оние каде што недостигот од работници најдиректно се чувствува. За изведба на објекти, инфраструктурни проекти и реконструкции се потребни ѕидари, тесари, армирачи, фасадери, молери и други профили, а токму овие работници сè потешко се обезбедуваат на домашниот пазар.

Проблемот е особено изразен кај искусните работници. Многу од нив заминуваат во Германија, Австрија, Словенија, Хрватска и други европски земји каде што за истата работа можат да добијат значително повисока заработка. Домашните компании затоа се принудени да ги зголемуваат платите и да нудат подобри услови доколку сакаат да ги задржат работниците.

Производството е уште еден сектор каде што побарувачката за работна сила е голема. Фабриките бараат оператори на машини, работници на производни линии, техничари, магационери и лица за контрола на квалитет. За дел од овие позиции не е потребно високо образование, но се бараат дисциплина, техничка способност и подготвеност за работа во смени.

Во услужниот сектор, пак, најголема побарувачка има за келнери, готвачи, хигиеничари, продавачи и работници во магацини и логистика. Сезоната дополнително го засилува проблемот, особено во туристичките центри и угостителството.

Иако ИТ-секторот и понатаму нуди високи плати и останува атрактивен за голем број млади луѓе, пазарот веќе не е ист како пред неколку години. Компаниите стануваат повнимателни при вработувањето, а за почетниците конкуренцијата е поголема.

Во исто време, за искусните ИТ-професионалци, инженери и специјалисти со тесно профилирани знаења и понатаму постои силна побарувачка. Сепак, бројот на слободни работни места не значи автоматски дека токму овие професии се најдефицитарни.

Сè поважно станува прашањето што знае работникот да направи, а не само каква диплома има.

Токму затоа занаетчиските професии повторно добиваат на вредност. Генерациите што доаѓаат сè помалку се определуваат за традиционалните занаети, а побарувачката за овие услуги не се намалува. Напротив, со новата изградба и растот на инвестициите потребата за квалификувани мајстори станува уште поголема.

Ова создава парадокс на македонскиот пазар на труд. Од една страна, илјадници луѓе бараат работа, а од друга, компаниите велат дека не можат да најдат работници со соодветни знаења и искуство.

Причината е во несовпаѓањето меѓу понудата и побарувачката. Дел од невработените немаат квалификации за професиите што моментално се бараат, додека кај одредени дефицитарни занимања бројот на достапни работници е премал.

Дополнителен проблем е што дел од работниците повеќе не се подготвени да прифатат ниски плати за тешка и физички напорна работа. Работодавачите затоа мораат да понудат повеќе ако сакаат да привлечат и задржат кадар.

Пазарот на труд така постепено ја менува и перцепцијата за тоа кои професии се „добри“ и кои се исплатливи. Високата заработка веќе не е резервирана само за лицата со факултетска диплома или работа во канцеларија. Искусен мајстор со добро знаење и репутација може да има стабилна работа во текот на целата година и да заработува повеќе од голем број високообразовани работници.

За Македонија ова може да биде важна порака и за образовниот систем. Потребно е поголемо поврзување на средното стручно образование со реалните потреби на компаниите, но и создавање можности за преквалификација и доквалификација на луѓето кои денес тешко наоѓаат работа.

Ако трендот на иселување продолжи, недостатокот од работници во одредени професии најверојатно ќе станува уште поголем. Тоа ќе значи дополнителен притисок врз платите, но и врз цените на услугите.

Македонските компании веќе се натпреваруваат не само меѓу себе, туку и со странските работодавачи. Работникот денес многу полесно може да спореди колку би заработувал дома и колку би добивал доколку замине во странство.

Затоа иднината на македонскиот пазар на труд ќе зависи од тоа дали домашната економија ќе може да понуди доволно високи плати, сигурност и услови за работа што ќе ги убедат луѓето да останат.