Милијардерите сакаат да го купат времето: Трошат милијарди за подолг и поздрав живот

За најбогатите луѓе во светот, луксузните автомобили, јахтите, приватните авиони и недвижностите одамна се дел од секојдневието. Но, во последните години дел од нив сè повеќе инвестираат во нешто што ниту едно богатство досега не може целосно да го обезбеди – повеќе време.

Продолжувањето на животот, а особено продолжувањето на периодот во кој човекот останува здрав и способен самостојно да функционира, се претвори во една од најинтересните области за инвестиции. Во истражувањата поврзани со стареењето се слеваат милијарди долари, а меѓу инвеститорите се имиња кои ги создадоа некои од најголемите технолошки компании во светот.

Џеф Безос е еден од најпознатите милијардери кои се поврзуваат со оваа нова трка. Основачот на Amazon никогаш јавно не потврдил дека инвестирал во биотехнолошката компанија Altos Labs, но MIT Technology Review објави дека тој е главен инвеститор во проектот.

Altos Labs започна со огромна финансиска поддршка, при што во почетната фаза беа обезбедени околу три милијарди долари. Подоцна компанијата привлече и дополнителни средства, а меѓу инвеститорите се најде и технолошкиот милијардер Јури Милнер.

Амбицијата на Altos Labs е исклучително голема. Научниците истражуваат дали клетките што стареат можат повторно да се програмираат и да се вратат во состојба слична на помлада клетка. Во научниот тим е и нобеловецот Шинја Јаманака, кој во 2012 година ја доби Нобеловата награда за откритието поврзано со репрограмирањето на зрелите клетки во матични клетки.

Ова истражување отвора едно од најголемите прашања во современата биологија: дали е можно да не се продолжи само животниот век, туку и периодот во кој човекот е здрав, активен и независен.

Интересот за оваа област не е ограничен само на Безос. Во 2024 година, според податоците наведени во материјалот, во истражувања поврзани со долговечноста биле вложени околу 8,49 милијарди долари. Тоа е релативно мал дел од вкупното богатство на светските милијардери, кое во 2026 година се проценува на околу 20,1 билиони долари, но растот на интересот е очигледен.

Меѓу компаниите кои се обидуваат да го поместат прагот на човечкото стареење се и Retro Biosciences и NewLimit.

Сем Алтман, извршниот директор на OpenAI, лично вложил околу 180 милиони долари во Retro Biosciences. Компанијата работи на клеточно репрограмирање и развива истражувања кои би можеле да доведат до нови терапии за болести поврзани со стареењето. Нејзиното прво клиничко истражување е насочено кон Алцхајмеровата болест.

NewLimit, пак, се занимава со епигенетско репрограмирање. Целта на истражувачите е да пронајдат начин клетките подобро да ги одржуваат своите функции како што стареат. Во компанијата инвестирал и коосновачот на Coinbase, Брајан Армстронг, а подоцна во финансирањето се вклучила и фармацевтската компанија Eli Lilly.

Тоа е значаен сигнал дека истражувањата за долговечноста постепено престануваат да бидат ниша резервирана за технолошките милијардери. Во нив сè повеќе гледаат интерес и големите фармацевтски компании, кои се обидуваат да ги претворат научните откритија во реални медицински терапии.

Марк Закерберг и неговата сопруга Присила Чен избрале поинаков пристап. Наместо директно да се фокусираат само на продолжување на животниот век, тие сакаат да ја поврзат биологијата со вештачката интелигенција.

Во април 2026 година тие најавија инвестиција од 500 милиони долари во развој на бази на податоци и инфраструктура потребни за создавање предиктивни модели на ВИ, во рамките на Virtual Biology Initiative.

Идејата е амбициозна: наместо секој биолошки експеримент да мора да се тестира исклучиво во лабораторија, компјутерските модели во иднина би можеле да помогнат во предвидувањето на тоа како клетките ќе реагираат на одредени лекови или терапии.

Преку Chan Zuckerberg Initiative и Biohub, Закерберг и Чен планираат во следната деценија да вложат најмалку 10 милијарди долари во основни научни истражувања.

Сепак, огромните суми не значат дека резултатите се загарантирани. Историјата на истражувањата за долговечноста покажува дека патот од ветувачки лабораториски резултат до лек кој безбедно и ефикасно може да се користи кај луѓе може да трае со години или децении.

Еден од примерите е Calico, компанија поврзана со Alphabet и основана со поддршка од коосновачот на Google, Лери Пејџ. Нејзината цел е да ги истражува механизмите на стареењето и болестите поврзани со него.

Calico со години соработувала со фармацевтскиот гигант AbbVie. Двете компании вложиле милијарди долари во истражувања, вклучително и за сериозни заболувања како ALS. Сепак, партнерството не резултирало со комерцијален лек и било прекинато кон крајот на 2025 година.

Alphabet продолжила да го поддржува Calico, а компанијата потоа започнала соработка со кинеската биотехнолошка компанија Mabwell Bioscience. Една од областите на интерес е протеинот IL-11.

Истражувањата врз глувци покажале дека блокирањето на овој протеин може да го продолжи нивниот животен век за околу 25 проценти. Но, ваквите резултати не значат дека истиот ефект ќе се појави и кај луѓето. Токму преминот од успешен експеримент врз животни до безбедна терапија за човекот е еден од најголемите предизвици во медицинските истражувања.

Питер Тил е уште еден познат милијардер кој одамна инвестира во ова поле. Коосновачот на PayPal и претседател на одборот на Palantir вложувал во Unity Biotechnology, компанија која развива сенолитички терапии.

Идејата зад овие терапии е да се отстранат таканаречените старееки клетки. Тие повеќе не функционираат нормално, но можат да останат во организмот и да испуштаат сигнали кои поттикнуваат воспаление и можат да придонесат кон влошување на состојбата на ткивата.

Во Unity Biotechnology инвестирал и Безос, но досегашниот развој на терапии, меѓу другото и за остеоартритис, не ги оправдал големите очекувања со кои компанијата започнала.

Во истражувањата поврзани со стареењето со години вложува и коосновачот на Oracle, Лери Елисон. Неговата Ellison Medical Foundation, која функционирала до 2013 година, на научници им доделила повеќе од 400 милиони долари за биомедицински истражувања.

За некои од милијардерите, пак, интересот за медицината не е само деловен. Сергеј Брин, коосновачот на Google, има генетска мутација која е поврзана со зголемен ризик од Паркинсонова болест. Тоа е една од причините поради кои значаен дел од неговите средства ги насочил кон истражувања поврзани со ова заболување.

Брин првично донирал 20 милиони долари на фондацијата на Мајкл Џ. Фокс, а неговите вкупни донации за истражување на Паркинсоновата болест во меѓувреме надминале две милијарди долари. Со тоа станал еден од најголемите приватни донатори во светот за истражување на една конкретна болест.

Илон Маск, од друга страна, се движи во малку поинаква насока. Неговата компанија Neuralink развива мозочен интерфејс кој би можел да им помогне на луѓе со сериозни невролошки ограничувања да комуницираат со технологијата и да извршуваат одредени задачи преку мозочни сигнали.

Иако пристапите се различни, сите овие проекти имаат една заедничка точка. Богатството создадено преку интернетот, софтверот и дигиталната економија сè повеќе се пренасочува кон биологијата.

Вештачката интелигенција, генетиката, клеточното репрограмирање и новите терапии создаваат можност стареењето да се проучува на начин кој пред неколку децении би звучел како научна фантастика.

Сепак, целта на повеќето сериозни истражувања не е едноставно човекот да живее бесконечно. Многу поважно прашање е колку долго човекот може да остане здрав, независен и способен за квалитетен живот.

Токму тука се води новата трка во која милијардерите се подготвени да вложат огромни суми. Не за уште една јахта или уште еден приватен авион, туку во надеж дека науката еден ден ќе може да им понуди нешто што богатството само по себе никогаш не можело да им го купи – дополнителни здрави години живот.