Под нашите нозе се крие незамисливо богатство: Таму е речиси целото злато на планетата

Кога ќе се помисли на златото на Земјата, првата асоцијација обично се рудниците, трезорите и накитот. Но, најголемиот дел од овој благороден метал се наоѓа на место до кое човештвото практично нема начин да стигне – во самото јадро на планетата, на околу 3.000 километри под површината.

Научниците проценуваат дека повеќе од 99,999 проценти од златото што постои на Земјата се наоѓа таму. Причината за ова се крие во најраната историја на планетата, кога Земјата била многу потопла и во процесот на нејзиното формирање најтешките елементи постепено се спуштале кон центарот.

Сега ново научно истражување сугерира дека границата меѓу јадрото и обвивката не е толку непробојна како што долго време се претпоставуваше. Дел од материјалот од најдлабоките делови на Земјата, во исклучително мали количини, може постепено да се придвижува нагоре и да стигне до области од кои вулканската активност го носи материјалот кон површината.

Истражувањето, спроведено од геохемичари од Универзитетот во Гетинген, покажува дека траги поврзани со материјалот од јадрото можат да се препознаат во вулканските карпи на Хаваите. Резултатите се објавени во научното списание „Nature“, а истражувањето го предводеле Нилс Меслинг и Матијас Вилболд.

Научниците не пронашле златни грутки во хавајската лава, ниту пак откриле ново богатство што би можело да биде искористено за рударење. Наместо тоа, тие пронашле нешто многу посуптилно – хемиски траги кои можат да укажат на потеклото на материјалот.

Клучот бил рутениумот, поточно изотопот рутениум-100. Различните делови од Земјата имаат специфични изотопски карактеристики, а токму тие разлики им овозможуваат на геохемичарите да следат од каде потекнува одреден материјал.

Во примероците од базалт од Хаваите истражувачите откриле необичен изотопски состав на рутениум, заедно со специфични вредности на изотопи на волфрам. Комбинацијата на овие показатели, според авторите на истражувањето, претставува важен доказ дека дел од материјалот поврзан со јадрото можел да стигне до карпите што ги снабдуваат хавајските вулкани.

Хаваите се особено интересни за вакви истражувања поради нивната геолошка поставеност. Под архипелагот се наоѓа таканаречен длабок мантиски столб, односно област во која врел материјал од голема длабочина се издигнува кон површината. Вулканите затоа можат да претставуваат еден вид природен прозорец кон длабоките делови на планетата.

Истражувачите разгледувале повеќе можни начини на кои материјал од јадрото би можел да се придвижи кон обвивката. Едно од можните објаснувања е дека мали количини метал директно се мешаат со материјалот во најдолните делови од обвивката.

Сепак, таквото сценарио има проблем. Доколку навистина доаѓало до директно мешање на метал од јадрото, во вулканските карпи би требало да се забележат и повисоки концентрации на злато и платина. Такви количества не се пронајдени.

Затоа научниците сметаат дека поверојатно е друго објаснување. Како што Земјиното јадро постепено се лади, на неговата надворешна граница можат да се формираат тенки слоеви од материјал со специфичен состав, богат со одредени метали како рутениум и волфрам. Со текот на огромни временски периоди, дел од овој материјал може да биде вовлечен во динамичните процеси во обвивката и постепено да се движи кон повисоките слоеви.

Тоа не значи дека златото од јадрото наскоро ќе стане достапно за човештвото. Напротив, количествата што на овој начин би можеле да стигнат до површината се премали за да имаат какво било практично значење за рударството.

Важноста на откритието е сосема поинаква. Тоа може да им помогне на научниците подобро да разберат како функционира внатрешноста на Земјата и дали материјалите меѓу јадрото и обвивката можат да се разменуваат.

Доколку досегашните наоди се потврдат со дополнителни истражувања, тоа би значело дека јадрото не е целосно изолирано од остатокот на планетата. Наместо неподвижен и целосно затворен резервоар, најдлабокиот дел од Земјата можеби учествува во многу бавна размена на материјал со обвивката.

Следната задача за истражувачите е да проверат дали истите хемиски траги можат да се пронајдат и во други делови од светот. Особено внимание ќе биде посветено на региони каде што постојат индикации за длабоки мантиски столбови, меѓу кои и подрачја во Источна Африка.

Доколку истите изотопски потписи се откријат и таму, научниците би добиле уште посилен аргумент дека материјалот од најдлабоките делови на Земјата навистина може да патува кон површината. Тоа би било важно не затоа што човештвото ќе добие нов извор на злато, туку затоа што ќе открие уште еден дел од сложениот механизам со кој нашата планета се менува одвнатре.

На крајот, приказната за златото скриено во јадрото на Земјата е повеќе приказна за геологијата отколку за богатството. Огромниот дел од овој метал е недостапен, заробен на длабочина што ги надминува сите можности на современото рударство. Но, неговите хемиски траги можеби сепак успеваат, по пат долг милијарди години, да стигнат до површината.

И токму тие невидливи траги во вулканските карпи им даваат на научниците редок увид во светот што се наоѓа илјадници километри под нашите нозе.