Дата-центрите бегаат од луѓето, но вештачката интелигенција не може без нив

Ги има сè повеќе, стануваат сè поголеми и трошат огромни количества електрична енергија и вода. Дата-центрите, инфраструктурата без која не може да функционира современата вештачка интелигенција, во САД од технолошка неопходност постепено се претвораат и во симбол на локален отпор.

Во многу американски заедници граѓаните сè почесто се спротивставуваат на изградбата на огромни објекти исполнети со сервери. Причините се различни, но меѓу најчестите е потрошувачката на вода потребна за нивното ладење. Истражување спроведено во јуни покажало дека само 14 отсто од Американците би поддржале изградба на дата-центар во нивната заедница.

Тоа ја отвора големата дилема за индустријата: ако луѓето не ги сакаат дата-центрите во своето соседство, каде да се градат?

Одговорот на инвеститорите сè почесто е далеку од големите градови и густо населените региони. Во потрага по евтина енергија, ладна клима и помал отпор од локалното население, компаниите почнаа да гледаат кон најнеобичните можни локации – од северот на Европа и Гренланд, преку Јужна Америка, па сè до морските длабочини и дури орбитата околу Земјата.

Нордиските земји се меѓу најлогичните кандидати. Шведска, Норвешка и Финска располагаат со релативно студена клима, значителен удел на обновливи извори во производството на електрична енергија и услови кои можат да ги намалат трошоците за ладење на серверите.

Гренланд, пак, се појавува во геополитичките и технолошките планови како потенцијална стратешка точка поради својата положба, енергетскиот потенцијал и идните арктички комуникациски коридори. Сепак, изградбата на големи дата-центри таму е значително поскапа отколку во најразвиените американски центри.

Уште поинтересен пример е Патагонија. Огромниот и ретко населен регион во Аргентина, познат по планините, ледниците и суровата природа, сега привлекува внимание од компании кои размислуваат за изградба на инфраструктура за вештачка интелигенција.

Една од причините е енергијата. Во покраината Неукен се наоѓа Вака Муерта, едно од најзначајните светски наоѓалишта на шкрилест гас. Компанијата Pampa Energía разгледува можност за изградба на дата-центар кој би можел да користи до 500 мегавати електрична енергија. Идејата е првично да се започне со помал пилот-проект, а потоа капацитетот постепено да се зголемува.

Во поширокиот регион интересот е уште поголем. Компанијата Sur Energy со OpenAI претходно најави амбициозен проект кој би можел да достигне вредност од 25 милијарди долари, додека во соседната покраина Чубут се разгледуваат планови за огромни капацитети за производство на енергија од ветер и сонце, наменети директно за напојување на дата-центри.

Патагонија ги привлекува инвеститорите не само поради релативно студената клима и енергетскиот потенцијал. Ретката населеност значи и помал ризик од локални протести. Но токму тука се појавува еден од најголемите парадокси на индустријата.

Компаниите можат да го преместат тренингот на моделите на вештачка интелигенција речиси каде било каде што има доволно електрична енергија и инфраструктура. Обуката на големите модели бара огромни компјутерски ресурси, но не е неопходно серверите да бидат во непосредна близина на крајниот корисник.

Сосема поинаку функционира таканареченото заклучување, односно моментот кога моделот одговара на барањето на корисникот. Секој разговор со четбот, секој генериран документ или одлука што системот ја носи во реално време бара брза комуникација меѓу корисникот и серверот.

Токму тука физиката поставува граница што не може едноставно да се надмине со повеќе пари или подобар софтвер.

Податоците низ оптичките влакна се движат со огромна брзина, но не моментално. Секој дополнителен километар меѓу корисникот и серверот додава време на патувањето на сигналот. Ако барањето патува од Европа до Патагонија и назад, растојанието станува сериозен фактор, особено за апликации кои треба да реагираат речиси веднаш.

Тоа значи дека индустријата може да го пресели делот од работата кој не бара непосреден контакт со корисникот, но потешко може да го премести оној дел што директно ја создава вредноста за клиентите.

Според проценките на Deloitte, заклучувањето веќе станува сè поголем дел од вкупниот AI-компјутерски товар. Анализите на пазарот предвидуваат дека до крајот на деценијата токму оваа форма на обработка би можела да претставува околу 80 отсто од инфраструктурните потреби поврзани со вештачката интелигенција.

Колку повеќе компании и корисници зависат од ВИ во реално време, толку поголема ќе биде потребата серверите да бидат блиску до местото каде што се користат услугите.

А тоа ја враќа индустријата токму таму од каде што се обидува да избега.

Проблемот не е само растојанието. Далечните региони често немаат доволно развиена телекомуникациска и енергетска инфраструктура. Патагонија е добар пример. За да стане вистински конкурентна за големи дата-центри, потребни се нови оптички врски, подморски кабли, електроенергетски капацитети и цела низа дополнителни системи.

Во некои случаи инвеститорите дури планираат сопствени извори на енергија, наместо да се потпираат на постојната национална мрежа. Тоа може да звучи како решение, но значи дека практично треба да се изгради цел екосистем од нула.

Поради тоа се појавуваат и уште порадикални идеи. Една од нив е изградба на дата-центри во орбитата. Првите мали експериментални системи би можеле да се појават кон крајот на оваа деценија. Во теорија, орбитата нуди огромен потенцијал за соларна енергија и елиминира дел од проблемите со копнената инфраструктура.

Но, и таму физиката повторно поставува тешки прашања. Во вакуумот нема воздух што може директно да ја однесе топлината од серверите, па нивното ладење станува сериозен технички предизвик. Дополнително, за големи системи би биле потребни соларни панели со размери какви што досега не се користени во вселената.

Слични размислувања постојат и за подземни и подводни дата-центри. Секоја од овие идеи решава одреден проблем, но речиси секогаш создава нов.

На крајот, индустријата се соочува со необичен парадокс. Најевтиното и најудобното место за дата-центар е таму каде што има многу енергија, доволно простор и малку луѓе. Но највредниот дел од услугите што ги нуди вештачката интелигенција мора да биде блиску до луѓето.

Колку повеќе ВИ станува дел од секојдневната работа, комуникација и донесување одлуки, толку потешко ќе биде серверите едноставно да се „скријат“ на крајот од светот.

Индустријата затоа бара места каде што нема соседи што ќе се жалат, но не може целосно да побегне од местата каде што живеат корисниците.

И токму во тој судир меѓу бизнисот, инфраструктурата и физиката ќе се решава каде ќе се наоѓаат дата-центрите на иднината.