Кога автомобилите ќе возат сами: Дали градовите ќе станат пекол за пешаците?

Автономните автомобили веќе не се само визија од научнофантастичните филмови. Роботаксијата постепено станува реалност во повеќе градови, а технологијата ветува помалку сообраќајни несреќи, поефикасен транспорт и поголема слобода за луѓето кои денес зависат од сопствен автомобил. Но зад ветувањето за побезбедни улици се крие едно многу посериозно прашање: какви ќе бидат градовите кога автомобилите повеќе нема да имаат потреба од возачи?

Токму со оваа дилема се занимава Сем Шварц, поранешен комесар за сообраќај на Њујорк, кој во своето ново дело преку фикција се обидува да ја замисли иднината на автономното возење и последиците што тоа би можело да ги има врз урбаниот живот.

Шварц, кој денес има 78 години, уште како тинејџер се сретнал со идејата за возила што се движат без човечка контрола. Тоа се случило на Светската изложба во Квинс во 1964 година, каде што се возел во атракции на „Форд“ и „Џенерал Моторс“ кои ја претставувале визијата за иднината на транспортот.

Децении подоцна, она што тогаш изгледало како футуристичка атракција станува технологија што може да го промени начинот на кој се движиме низ градовите.

На прв поглед, автономните автомобили изгледаат како логичен чекор напред. Ако возилото може самостојно да препознава пешаци, велосипедисти, други автомобили и сообраќајни знаци, потенцијално може да се намали бројот на несреќи предизвикани од човечка грешка. Автомобилите би можеле меѓусебно да комуницираат, да одржуваат оптимално растојание и да го организираат движењето поефикасно.

Но технологијата не го менува само автомобилот. Таа може да го промени и самиот град.

Ако роботаксијата стане евтина и лесно достапна, бројот на возила на улиците не мора автоматски да се намали. Можно е да се случи спротивното. Автономните возила би можеле постојано да кружат по градот, да превезуваат патници од една до друга локација, да чекаат нови корисници или празни да се движат кон места каде што се очекува поголема побарувачка.

Тоа отвора сосема нов проблем. Денешните градови веќе се борат со простор за автомобили, паркирање, метеж и загадување. Ако автомобилот може сам да се движи и без патник, прашањето повеќе нема да биде само колку автомобили можеме да сместиме, туку колку сообраќај сакаме да дозволиме.

Постои и опасност градовите повторно да почнат да се планираат според потребите на возилата, наместо според потребите на луѓето.

Пошироки сообраќајници, повеќе места за запирање на роботаксијата, посебни зони за автономни возила и инфраструктура приспособена на непрекинато движење на автомобили би можеле да заземат простор што денес е наменет за пешаци, велосипеди, паркови или јавни површини.

И тука се појавува парадоксот. Технологијата може да направи автомобилите побезбедни, но истовремено може да направи градовите попријатни за автомобилите, а помалку пријатни за луѓето.

Замислете град во кој повеќето автомобили никогаш не мораат да бидат паркирани. Наместо да стојат пред згради или на паркинзи, тие можат постојано да се движат. Од една страна, тоа би ослободило огромни површини што денес се користат за паркирање. Од друга, доколку возилата постојано циркулираат, тие можат да создадат нов вид сообраќаен метеж.

Затоа иднината на автономното возење нема да зависи само од тоа колку добро автомобилите возат сами. Ќе зависи и од правилата според кои градовите ќе ја користат технологијата.

Ако роботаксијата се користи како дополнување на квалитетниот јавен превоз, таа би можела да има позитивен ефект. Автономните возила би можеле да поврзуваат населби со метро и железнички станици, да обезбедат превоз за луѓето кои не можат да возат и да го намалат бројот на сопствени автомобили.

Но ако автономниот автомобил стане евтина алтернатива на автобусот, возот или пешачењето, резултатот може да биде сосема различен. Луѓето би можеле да се откажат од јавниот превоз и да изберат индивидуално возење, што би значело уште повеќе возила на улиците.

Во такво сценарио, роботаксијата не би го решила проблемот со автомобилите. Само би го направила автомобилот попаметен.

Шварц преку својата визија за иднината потсетува дека урбаното планирање не е само прашање на технологија. Тоа е и прашање на избор. Градот може да биде организиран околу брзо движење на возила или околу квалитетот на животот на луѓето што живеат во него.

Автономните автомобили можат да донесат огромни промени. Можат да ја намалат човечката грешка, да им овозможат мобилност на луѓето кои денес се зависни од други и да создадат поефикасен транспортен систем. Но истата технологија може да произведе и нови проблеми ако градовите едноставно го заменат возачот со компјутер, а не го преиспитаат начинот на кој е организиран целиот сообраќај.

На крајот, најголемата битка можеби нема да биде меѓу човекот и роботот зад воланот. Ќе биде битка за просторот во градот.

Прашањето нема да биде само дали роботаксијата може безбедно да вози без човек. Многу поважно ќе биде дали луѓето ќе дозволат градовите да се приспособат целосно на потребите на автономните автомобили.

Зашто можеби најголемиот успех на автономното возење нема да биде градот во кој автомобилите возат совршено сами, туку градот во кој технологијата конечно ќе им остави повеќе простор на луѓето.