Лешници во Македонија: Голема инвестиција, бавен почеток и потенцијал за добра заработка

Одгледувањето лешници во Македонија последните години привлекува сè поголем интерес кај земјоделците, но ова не е инвестиција од која може да се очекува брза заработка. За да се подигне добар насад потребни се соодветна земја, обезбедено наводнување, почетни вложувања и, пред сè, трпение, бидејќи поминуваат неколку години пред производството да достигне ниво кое носи сериозен приход.

Леската најчесто почнува да дава први плодови во третата или четвртата година по садењето, но тоа сè уште не значи дека насадот е влезен во период на вистинска исплатливост. Полната родност вообичаено се очекува околу седмата или осмата година, при што конечниот принос зависи од сортата, квалитетот на почвата, достапноста на вода и начинот на кој се одржува насадот.

Во добри услови, приносот може да достигне од околу 2,2 до 3,6 тони лешници по хектар. Една агроекономска пресметка за условите во Македонија покажува дека насад кој во полн род произведува околу три тони по хектар, при продажна цена од околу 270 денари за килограм, би можел да оствари годишен приход од приближно 810.000 денари.

Од тој приход, сепак, треба да се одземат трошоците за производство. Според истата пресметка, годишните расходи би изнесувале околу 330.000 денари, што би оставило околу 480.000 денари годишно, односно нешто помалку од 8.000 евра. Овие бројки треба да се гледаат како ориентација, а не како гарантирана заработка, бидејќи реалниот резултат може значително да се разликува од насад до насад.

Токму времето потребно за да се стигне до полн род е една од најважните работи што треба да ги земе предвид секој што размислува за оваа инвестиција. На почетокот се вложува во садници и подготовка на земјиштето, а потоа следуваат трошоци за наводнување, прихрана, заштита, кастрење и редовно одржување. Насадот во тие години бара постојана грижа, иако приносот сè уште не е доволен за да донесе сериозен приход.

Посебно значење има водата, особено во периодите кога нема доволно врнежи. Недостигот на влага може да влијае врз развојот на плодот, да доведе до негово опаѓање, послаб принос и помал квалитет на јадрото. Затоа, обезбедувањето сигурен систем за наводнување може да биде еден од клучните предуслови за стабилно производство.

Од друга страна, лешникот има предност во однос на дел од овошните култури бидејќи не мора да се пласира веднаш по бербата. Откако правилно ќе се исуши, може да се складира подолг период, што на производителите им дава поголема можност да го изберат моментот за продажба и да не бидат принудени веднаш да прифатат неповолна цена.

Но и бербата носи свои трошоци. Кај помалите насади значаен дел од работата сè уште се извршува рачно, од собирањето на плодовите до нивното сортирање и сушење. Со зголемувањето на површината, механизацијата за собирање, чистење, сушење и сортирање може да стане важна за намалување на трошоците и забрзување на процесот.

Интересот за лешникот во Македонија не се ограничува само на помали семејни насади. Во земјава веќе постојат компании кои обработуваат стотици хектари, што покажува дека оваа култура се разгледува и како долгорочна земјоделска инвестиција. Една домашна компанија, на пример, наведува дека располага со околу 400 хектари насади.

Дополнителен мотив е и побарувачката на пазарот. Лешникот има релативно висока вредност, може да се чува подолго и се користи како за директна потрошувачка, така и како суровина во прехранбената индустрија. Истовремено, домашното производство не ги покрива целосно потребите, па дел од побарувачката се задоволува преку увоз.

Сето тоа го прави лешникот интересна можност за земјоделците кои размислуваат долгорочно. Сепак, најголемата грешка би била инвестицијата да се проценува само според приходот што може да го донесе зрелиот насад, без да се земат предвид годините на вложување пред производството да достигне полн капацитет.

Лешникот, затоа, не е култура за оние кои очекуваат вложените средства да им се вратат за една или две сезони. Тој бара континуирана работа и значителни почетни вложувања, но доколку се обезбедат добри услови за одгледување и насадот достигне стабилна родност, може да прерасне во долгорочен извор на приходи.

Токму тука се наоѓа и главната причина поради која интересот за оваа култура расте. Почетокот е бавен и бара финансиска издржливост, но по неколку години, кога насадот ќе влезе во полн род, економската пресметка станува значително попривлечна.