Кога работата почнува да боли во стомакот: Што му прави стресот на организмот?

„Сè ми е од стрес“ е реченица која многу луѓе ја кажуваат кога повторно ќе почувствуваат болка во стомакот, надуеност, мачнина или проблеми со варењето. Особено често тоа се случува кај луѓе кои секојдневно се под притисок на работа, имаат премногу обврски, кратки рокови или работат во тим во кој постојано има конфликти и напнатост.

Телото, сепак, не прави голема разлика меѓу стресот што го предизвикува важен состанок и оној што се создава поради лоша атмосфера на работното место. Кога притисокот трае со недели или месеци, организмот може постојано да биде во состојба на зголемена будност, а последиците често се чувствуваат токму во дигестивниот систем.

Мозокот и цревата се поврзани преку сложена мрежа на нервни, хормонални и имунолошки сигнали. Затоа силната емоција, стравот, нервозата или долготрајната напнатост можат многу брзо да предизвикаат реакција во стомакот.

Кај некои луѓе тоа се манифестира со грчеви и болки, кај други со надуеност, дијареја или запек. Може да се појават и мачнина, чувство на тежина во желудникот и други непријатности поврзани со варењето.

Особено проблематичен е хроничниот стрес. Ако секое утро се оди на работа со чувство на притисок, ако телефонот постојано ѕвони, роковите се кратки, обврските се натрупуваат, а во тимот нема добра комуникација и поддршка, организмот практично нема доволно време да се врати во состојба на одмор.

Во таква средина стресот не мора да биде предизвикан од една голема случка. Понекогаш токму малите, но постојани притисоци се најголемиот проблем – нова задача пред да биде завршена старата, постојани промени во приоритетите, несогласувања со колегите, чувство дека работата никогаш не завршува или страв дека секоја грешка ќе биде остро критикувана.

Со текот на времето, ваквата состојба може да го наруши нормалното функционирање на дигестивниот систем. Стресот може да влијае врз движењето на желудникот и цревата, но и врз начинот на кој мозокот ги доживува сигналите што доаѓаат од дигестивниот тракт.

Затоа кај луѓето под постојан работен притисок може да се појават или влошат симптоми како болка во стомакот, надуеност, дијареја и запек. Особено изразена е врската меѓу стресот и синдромот на иритабилно црево, при кој психичкиот притисок може значително да ги засили постојните тегоби.

Но, тука постои една важна граница која не треба да се игнорира. Тоа што човек има стресна работа не значи дека секоја болка во стомакот е предизвикана од стрес.

Крв во столицата, необјаснето губење на телесната тежина, анемија, температура, силни или сè поизразени болки и симптоми што го будат човекот во текот на ноќта се предупредувачки знаци. Во такви ситуации не треба да се остане на објаснувањето дека проблемот е „само од нервоза“, туку потребно е лекарско испитување.

Истото важи и ако дигестивните проблеми траат долго време или постојано се враќаат. Дури и кога стресот очигледно ги влошува симптомите, лекарот треба да процени дали постои друга причина што бара третман.

Еден од најчестите проблеми кај луѓето со стресна работа е што јадат нередовно. Оброкот се прескокнува поради состанок, ручекот се одложува до попладне, а навечер се јаде брзо и во големи количини затоа што дури тогаш има време.

Таквата навика дополнително може да ги влоши дигестивните тегоби. Затоа првата промена не мора да биде голема – редовни оброци, доволно течности и помалку ултрапреработена храна можат да бидат добра почетна точка.

Важна е и физичката активност. Не мора секој човек да оди во теретана или да трча километри за да го намали влијанието на стресот. Редовно пешачење, кратко раздвижување во текот на работниот ден или друга активност што може реално да се одржува може да помогне телото полесно да излезе од состојбата на постојана напнатост.

Сонот е уште еден дел што често страда поради работните обврски. Луѓето кои цел ден се под притисок често продолжуваат да размислуваат за работата и откако ќе си заминат дома, па легнуваат доцна, го проверуваат телефонот или електронската пошта и не успеваат вистински да се одморат.

Затоа е важно да постои јасна граница меѓу работното и слободното време. Кога е можно, известувањата поврзани со работа треба да се исклучат по завршувањето на работното време, а вечерта да не се претвора во продолжение на работниот ден.

Сепак, понекогаш проблемот не е во начинот на кој човек се справува со стресот, туку во самата работна средина. Ако обврските постојано се повеќе отколку што може реално да се завршат, ако тимот е конфликтен или ако од вработениот постојано се очекува да биде достапен, само советот „опушти се“ нема да го реши проблемот.

Во таков случај потребно е да се разговара за приоритетите, роковите и обемот на работата. Доколку е можно, задачите треба да се распределат пореално, а со претпоставениот или тимот да се постават јасни граници за тоа што може да се заврши во текот на работното време.

Корисно е човек да научи и да препознае кои ситуации најмногу го активираат стресот. За некого тоа е конфликт со конкретен колега, за друг постојаните телефонски повици, а за трет чувството дека мора да заврши десет работи истовремено.

Кратките паузи во текот на денот исто така имаат значење. Неколку минути без екран, кратко одење надвор или едноставно прекинување на работата може да помогне да се намали натрупаната напнатост, особено ако се практикува редовно наместо дури кога човек веќе е целосно исцрпен.

Ако стресот станал постојан, ако човекот чувствува дека не може да се исклучи од работата или ако напнатоста почнува да влијае врз спиењето, расположението и секојдневното функционирање, разговорот со психолог или друг професионалец за ментално здравје може да биде корисен чекор.

Најважно е да не се чека телото само да „попушти“. Болката во стомакот, промените во празнењето, надуеноста или мачнината можат да бидат реакција на хроничен стрес, но истовремено можат да имаат и друга причина.

Работата е неизбежен дел од животот, но постојаната напнатост не треба да стане нормална состојба. Кога секојдневните работни обврски, лошата атмосфера во тимот и недостигот на одмор почнуваат да се чувствуваат и во стомакот, тоа може да биде сигнал дека е време да се промени нешто – во распоредот, начинот на работа, границите со колегите или, доколку има симптоми што загрижуваат, и преку лекарски преглед.