Европа ги зголемува минималните плати: Што значи тоа за работниците во Македонија

Минималните плати во Европа продолжуваат да растат, а во дел од земјите зголемувањата во 2026 година достигнаа и двоцифрени проценти. Иако разликите меѓу државите остануваат големи, податоците покажуваат дека најниско платените работници во значителен дел од Европа годинава добиле поголема куповна моќ.

Според најновиот извештај на Европската фондација за подобрување на условите за живот и работа, минималните плати меѓу јануари 2025 и јануари 2026 година се зголемиле во 21 од 22 земји членки на Европската унија кои имаат национално утврден минималец. Најголем раст е забележан во Централна и Источна Европа.

Словенија има најголемо зголемување од 16 проценти, додека Бугарија, Словачка, Литванија и Унгарија ги зголемиле минималните плати за околу 11 до 12 проценти. Во Хрватска и Чешка растот бил околу осум проценти, а повисоки зголемувања биле забележани и во Германија и на Кипар.

На врвот според висината на минималната бруто-плата е Луксембург со 2.378 евра месечно. Следуваат Холандија со 2.056 евра, Белгија со 2.037 и Ирска со 2.034 евра.

Големи разлики има и кај најниските минимални плати. Во Бугарија минималната бруто-плата изнесува 427 евра, во Унгарија 479, а во Романија 484 евра. Во Хрватска минималецот е 756 евра, додека во Словенија достигнува 942 евра.

Во поголемите европски економии минималните плати се значително повисоки. Германија има загарантиран минималец од 1.570 евра бруто, Франција 1.424 евра, а Шпанија 1.294 евра.

Во Европската унија прашањето за минималната плата доби дополнително значење по усвојувањето на Директивата за адекватни минимални плати во 2022 година. Целта беше да се воспостави заедничка рамка преку која земјите членки ќе можат да обезбедат минималните плати да бидат соодветни во однос на животниот стандард и условите на пазарот на трудот.

Новите правила не доведоа до драматични промени во сите земји, но во дел од нив минималните плати почнаа да се усогласуваат со цел да се подобри положбата на работниците со најниски примања. Во исто време, по падот на инфлацијата, зголемувањето на платите им овозможи на работниците во повеќето земји да ја зголемат и реалната куповна моќ.

Македонија не е членка на Европската унија и европската директива не се применува директно во земјава. Сепак, споредбата е интересна бидејќи покажува каде се наоѓа македонската минимална плата во однос на европските примања.

Од април 2026 година минималната нето-плата во Македонија изнесува 26.046 денари. Просечната нето-плата во јуни достигна 48.381 денар, што значи дека минималната плата е нешто повеќе од половина од просечната заработка во земјава.

Овој однос е важен, но сам по себе не е доволен за да се процени животниот стандард на работниците. Причината е што висината на платата мора да се спореди и со трошоците за живот, особено со цените на храната, домувањето, енергијата и останатите основни потреби.

Токму тука се појавува најголемиот проблем за работниците со минимална плата во Македонија. Иако минималецот е над половина од просечната плата, сумата од 26.046 денари останува значително под износот што е потребен за покривање на сите основни месечни трошоци.

Во европските анализи често се користи Кајцовиот индекс, кој го покажува односот меѓу минималната и просечната плата. Колку е повисок овој однос, толку минималната плата е поблиску до просечната заработка.

Во 2024 година односот од 50 проценти или повеќе бил забележан во Португалија, Холандија, Полска, Словенија, Грција и Шпанија. Во Естонија, Белгија и Бугарија, пак, минималната плата била под 40 проценти од просечната.

Податоците покажуваат дека во повеќето европски земји минималните плати во последната деценија растеле побрзо од просечните плати. Тоа постепено го намалува јазот меѓу најниско платените работници и оние со просечни примања.

Но, ниту еден процент не може целосно да ја покаже реалната вредност на една плата. Даночните системи, придонесите и разликите во цените меѓу државите значително влијаат врз тоа колку пари навистина му остануваат на работникот и што може да купи со нив.

За Македонија, затоа, клучното прашање не е само колку изнесува минималната плата, туку колку таа навистина вреди во секојдневниот живот. Минималецот од 26.046 денари е над половина од просечната плата, но за голем дел од работниците борбата со трошоците за живот останува многу поголем предизвик од самата разлика меѓу минималната и просечната заработка.