Од европска идеја до американски гигант: зошто најдобрите стартапи ја напуштаат Европа?

Европа не страда од недостиг на идеи, таленти или научно знаење. На континентот постојат успешни стартапи, силни универзитети и истражувачки центри, а капиталот за развој на нови технологии е сè подостапен. Сепак, кога една млада компанија треба да направи голем чекор и од стартап да прерасне во глобален технолошки лидер, се појавуваат слабостите на европскиот економски систем.

Токму на овој проблем неодамна предупреди претседателката на Европската централна банка, Кристин Лагард. Според неа, Европа веќе еднаш ја пропушти можноста да биде меѓу главните победници на првата дигитална револуција, а развојот на вештачката интелигенција претставува нова шанса која континентот не смее да ја пропушти.

Проблемот, според анализите на европските институции, не е само во тоа колку пари се вложуваат во вештачка интелигенција. Многу поважно е дали европските компании можат доволно брзо да растат, да се прошират надвор од својата земја и да обезбедат капитал потребен за преминување од мала компанија во глобален играч.

На прв поглед, Европа ги има речиси сите предуслови за таков развој. Европската Унија има околу 450 милиони потрошувачи и една од најсилните индустриски бази во светот. Иако европскиот блок претставува релативно мал дел од светското население, во него работат околу 15 проценти од светските истражувачи, додека европските научници создаваат значаен дел од највлијателните научни публикации.

И компаниите сè повеќе ја препознаваат важноста на новите технологии. Според податоците на Европската централна банка, компаниите во еврозоната очекуваат приближно девет проценти од своите инвестиции да ги насочат кон вештачката интелигенција. Во исто време, Европа се обидува да ја зајакне инфраструктурата потребна за развој на сопствен екосистем во оваа област.

Токму тука се појавува големиот европски парадокс. Континентот може да создаде научно откритие, инженерска идеја или успешен стартап, но многу потешко успева да го претвори во компанија со глобален размер.

Една од причините е фрагментираниот европски пазар. Иако Европската Унија формално претставува единствен пазар, компаниите кои сакаат да се прошират во повеќе земји сè уште се соочуваат со различни национални правила, административни процедури и правни системи.

Тоа особено ги погодува младите компании, бидејќи за нив брзината на раст е од суштинско значење. Наместо веднаш да добијат пристап до целиот европски пазар, тие често мора постепено да се приспособуваат на условите во различни држави.

Податоците што ги посочи Лагард покажуваат колку конкуренцијата е важна за инвестициите во новите технологии. Кога компаниите ќе забележат дека домашните конкуренти го зголемуваат вложувањето во вештачка интелигенција, и самите се охрабруваат да инвестираат повеќе. Но, овој ефект значително слабее кога конкуренцијата доаѓа од друга европска земја.

Со други зборови, Европа има огромен заеднички пазар, но дел од компаниите сè уште не го доживуваат како вистински единствен домашен пазар.

Уште поголемиот проблем се појавува кога стартапот ќе влезе во фазата на забрзан раст. Во првите години европските компании можат да обезбедат капитал во количини споредливи со нивните конкуренти од технолошките центри во САД. Но, како што растат, разликата станува сè поголема.

Анализите на Европската инвестициска банка покажуваат дека до десеттата година европските компании кои влегле во фазата на ширење собираат околу 50 проценти помалку капитал од споредливите компании од Сан Франциско.

Токму тогаш потребата од капитал станува најголема. Компанијата веќе не финансира само развој на производ и мал тим. Потребни се стотици нови вработени, влез на странски пазари, маркетинг, инфраструктура, истражување и развој, а понекогаш и преземање на конкуренти.

Во секторот на вештачката интелигенција потребите се уште поголеми. Развојот на напредни модели бара огромни количества компјутерска моќ, специјализирани чипови, центри за податоци и големи количества електрична енергија. Тоа се инвестиции што малите компании тешко можат самостојно да ги обезбедат.

Последиците од европскиот финансиски јаз веќе се видливи. Според податоците што ги изнесе Лагард, околу 12 проценти од европските компании во фазата на забрзан раст се преселиле надвор од Европската Унија, најчесто во САД.

Со преселувањето не заминува само седиштето на компанијата. Европа може да ги загуби и идните работни места, даночните приходи, интелектуалната сопственост и дел од талентот што самата го помогнала да се создаде.

Брисел сега се обидува да го промени овој модел. Европската комисија претстави иницијатива позната како „EU Inc.“, чија цел е да создаде поедноставна правна рамка за компаниите што работат низ повеќе земји членки.

Во моментов постојат 27 национални правни системи и повеќе од 60 различни форми на компании. Новата рамка би требало да овозможи значително поедноставно основање и водење компанија низ целата Унија, со цел процесот да биде целосно дигитален и достапен во краток рок.

Идејата е европските стартапи уште од самиот почеток да размислуваат пошироко од националните граници. Наместо компанија основана во една држава прво да го освојува домашниот пазар, а потоа да бара начин за ширење, Европа сака целиот континент да стане нејзин природен пазар.

Паралелно со регулаторните промени, се зголемуваат и напорите за обезбедување капитал. Европската инвестициска банка, владите на членките и приватни институционални инвеститори ја продолжуваат иницијативата „European Tech Champions Initiative“, преку која се настојува да се мобилизираат до 80 милијарди евра за европските технолошки компании со потенцијал да станат глобални лидери.

Сепак, самото обезбедување пари нема да биде доволно. Европа ќе мора да го реши и прашањето на пазарната фрагментација, брзината на регулаторните процедури и условите под кои компаниите можат да се прошират низ континентот.

Вештачката интелигенција сега може да биде тестот што ќе покаже дали Европа ги научила лекциите од претходната дигитална револуција.

Во изминатите децении најголемите глобални дигитални платформи главно се создадоа во САД, додека Европа остана силна во истражувањето и индустријата, но послаба во создавањето компании со глобален технолошки размер.

Овојпат предизвикот е уште поголем. За развој на современи системи со вештачка интелигенција не се потребни само добри идеи и научници. Потребни се огромен капитал, инфраструктура, енергија, голем број корисници и можност компанијата брзо да расте.

Европа ги има речиси сите тие елементи, но сè уште не успева да ги поврзе во систем што ќе овозможи домашните стартапи да станат глобални компании.

Затоа вистинското прашање за Европа не е дали може да создаде успешен стартап. Тоа веќе го покажала. Прашањето е дали може да создаде услови во кои тој стартап ќе има причина да остане, да расте и од европска идеја да се претвори во европски технолошки гигант.

Во спротивно, континентот ризикува повторно да ја создаде технологијата, да го финансира нејзиниот почетен развој, а најголемата економска корист од неа на крајот да ја остварат други пазари.