Брисел има проблем: Европејците сакаат домашни производи, но не сакаат повисоки цени

Европската унија се обидува да ја зајакне сопствената индустрија и да им даде поголема предност на европските компании во јавните набавки, но ново истражување покажува дека граѓаните на повеќето земји-членки имаат поинаков приоритет. Наместо општото „Купувај европско“, тие во поголема мера ја поддржуваат идејата јавните средства првенствено да се користат за купување производи произведени во нивната земја.

Резултатите од истражувањето на Public First, објавено од Politico, доаѓаат во чувствителен момент за Брисел. Европската комисија работи на мерки со кои сака да ја зголеми побарувачката за европски производи, особено во стратешките сектори и технологиите поврзани со зелената транзиција.

Една од идеите е европските компании да добиваат предност при јавните набавки. Станува збор за огромен пазар, бидејќи јавните набавки сочинуваат околу 17 проценти од економската активност во Европската унија.

Целта на Брисел е европските производители да станат поконкурентни и помалку зависни од увозот, особено од Кина. Европските власти сакаат преку јавната потрошувачка да создадат поголема побарувачка за производи произведени во Европа и со тоа да го поттикнат развојот на домашната индустрија.

Но, анкетата покажува дека европските граѓани не ја гледаат секогаш Европа како единствен пазар кога станува збор за тоа кој треба да има предност.

Во 23 од 25 земји опфатени со истражувањето, испитаниците во поголема мера ја поддржале идејата јавните набавки да фаворизираат производи од нивната земја во однос на производи од други членки на Европската унија.

Според анализата на резултатите, просечната поддршка за политиката „Купувај домашно“ била нешто над 50 проценти. Кај пошироката идеја „Купувај европско“, поддршката била под половина.

Тоа покажува дека, и покрај децениското продлабочување на европската интеграција, националниот интерес и понатаму има силно влијание врз ставовите на граѓаните кога станува збор за трошењето на јавните пари.

Разликите меѓу земјите се значителни. Португалија и Шпанија се меѓу државите каде што најголема е поддршката за фаворизирање на домашните производи. Во овие земји, нето поддршката за домашните производители надминува 50 проценти, додека и идејата за давање предност на европските производи ужива релативно висока поддршка.

Сосема поинаква слика се забележува во Латвија и Естонија. Таму поддршката за ваквите протекционистички мерки е значително послаба. Во Латвија, на пример, поддршката за „Купувај европско“ е под 10 проценти, а и фаворизирањето на домашните производи е на релативно ниско ниво.

Германија исто така се издвојува со специфичен резултат. Поддршката за домашните и за производите од други земји на ЕУ е приближно изедначена, но вкупната поддршка за двете опции е релативно ниска.

Истражувањето открива уште еден проблем што би можел да биде многу поважен за Брисел од самата поделба меѓу домашно и европско производство. Тоа е цената.

Граѓаните во принцип ја поддржуваат идејата Европа да развива сопствени технологии и да ја зајакне својата индустриска независност. Повеќе од половина од испитаниците се согласуваат дека Европа треба сама да развива технологии потребни за зелената транзиција, дури и ако тоа значи побавно воведување на почисти технологии.

Но, поддршката значително се намалува кога граѓаните ќе дознаат дека ваквите мерки би можеле да доведат до повисоки цени.

Токму тука се наоѓа најголемиот политички проблем за Европската комисија. Граѓаните можат да поддржат заштита на европската индустрија, но само доколку трошокот за таквата политика не стане премногу висок за нивните семејни буџети.

Ова особено се гледа во односот кон кинеската технологија. Кога испитаниците биле прашани за царини и трговски ограничувања кон кинеските технолошки производи, поддршката значително се намалила кога им било посочено дека таквите мерки би можеле да резултираат со повисоки цени за потрошувачите.

Во такви услови, европската индустриска политика се претвора во сложен политички баланс. Брисел сака да ги заштити европските компании од силната глобална конкуренција, но истовремено мора да внимава мерките за заштита да не создадат дополнителен товар за граѓаните.

Проблемот е уште посложен поради тоа што европските граѓани не се подеднакво заинтересирани јавните пари да одат кај компании од која било земја во ЕУ. Во повеќето држави, националните производители и понатаму имаат предност во очите на јавноста.

Тоа може да создаде тензии и при спроведувањето на европската индустриска политика. Ако секоја земја се обидува првенствено да ги штити сопствените компании, целта на создавање единствен европски индустриски пазар би можела да стане потешко остварлива.

Европската комисија треба да го претстави новиот Закон за јавни набавки на почетокот на септември, додека законодавството поврзано со индустриското забрзување се очекува да биде финализирано до крајот на годината.

Истражувањето затоа доаѓа во важен момент. Тоа покажува дека Брисел нема да биде доволно само да ги убеди граѓаните дека посилната европска индустрија е добра за економијата и стратешката независност на континентот.

Ќе мора да им покаже и дека „Купувај европско“ нема да значи „плати повеќе“.

Токму цената, повеќе од која било политичка порака, би можела да одлучи колку силна ќе биде јавната поддршка за новата индустриска стратегија на Европската унија.