За шест месеци собрале над 31 милион евра од патарини: Што добиваат граѓаните за тие пари?

Од наплатата на патарините во Македонија во првите шест месеци од 2026 година се собрани речиси 1,92 милијарди денари, односно повеќе од 31 милион евра. Сумата е повисока за околу 21,9 милиони денари во споредба со истиот период минатата година, покажуваат податоците на Јавното претпријатие за државни патишта.

Зголемените приходи доаѓаат во период кога сообраќајот на главните патни правци е особено интензивен, а летната сезона дополнително го зголемува бројот на возила што минуваат низ наплатните станици.

Најголем сообраќај е регистриран на наплатната станица Тетово, а по неа следуваат Петровец, Романовце, Глумово и Миладиновци. Меѓу пофреквентните станици се и Желино, Гостивар, Стоби, Кадрифаково, Преод, Сопот, Демир Капија, Отовица и Гевгелија.

Кога станува збор за остварените приходи, редоследот е нешто поинаков. Најголема сума е собрана на Романовце, по што следуваат Миладиновци и Петровец, а потоа Глумово, Желино и Тетово. Приходите се поврзани со бројот на возила, но и со различните цени на патарините во зависност од категоријата на возилото и делницата.

Сè поголем дел од возачите наместо со готовина плаќаат електронски. Од ЈПДП информираат дека електронската наплата учествува со околу 36 проценти во вкупниот промет на наплатните станици каде што е воведен овој систем.

Дополнително, употребата на електронската наплата се зголемува откако м-таг уредите почнаа да се продаваат и преку продажните мрежи на „Македонски телеком“ и „А1 Македонија“. Претходно тие главно се набавуваа преку ЈПДП и на наплатната станица Петровец.

Но, големата сума што секоја година се собира од патарините го отвора и прашањето каде завршуваат овие пари и за што се користат.

Патарината не претставува класичен данок кој директно се слева во општиот државен буџет. Средствата ги собира Јавното претпријатие за државни патишта, а нивната основна намена е поврзана со патната инфраструктура. Тоа подразбира финансирање и одржување на патиштата, изградба и реконструкција на патни правци, функционирање и унапредување на системот за наплата, како и други активности поврзани со патната мрежа.

Со други зборови, кога возачот плаќа патарина, средствата не се наменети само за самата наплатна станица. Тие се дел од системот преку кој се обезбедуваат средства за функционирање и развој на државната патна инфраструктура.

Колку од собраните пари во конкретен период се трошат за тековно одржување, колку за капитални инвестиции, а колку за други трошоци, може да се види преку финансиските планови, годишните сметки и извештаите на ЈПДП. Затоа, самиот податок дека се собрани над 31 милион евра не значи дека целата сума веднаш се троши на изградба на нови патишта.

Во текот на летото, ЈПДП дополнително ги организира наплатните станици за да се намалат метежите. Кога има зголемен број возила, се активираат расположливите ленти, а посебно внимание се посветува на електронската наплата, која овозможува возилата да поминат побрзо и со помалку задржување.

Во меѓувреме, Македонија разгледува и можност за промена на моделот на наплата. ЈПДП работи на студија за воведување затворен систем на Коридорот 8, по принцип сличен на оној што се применува во Србија, при кој наплатата се поврзува со изминатата километража.

Интересот за ваков модел расте паралелно со зголемувањето на електронската наплата и потребата патниот систем да стане побрз и поефикасен. Доколку биде воведен, начинот на кој возачите плаќаат за користење на одредени патишта би можел значително да се промени.

Приходите од патарините, во секој случај, остануваат еден од значајните извори на средства за патната инфраструктура. Само во текот на минатата година, до 23 декември, од патарини бил остварен промет од околу 4,16 милијарди денари, односно повеќе од 67,6 милиони евра.

Со оглед на тоа што во првите шест месеци од оваа година веќе се собрани над 31 милион евра, конечната сума до крајот на 2026 година би можела да биде значително поголема. Тоа повторно го става во фокус прашањето колку од овие средства се враќаат во патиштата преку одржување, реконструкција и нови инвестиции и колку ефикасно се користи секој денар што граѓаните и компаниите го плаќаат за да ја користат македонската патна мрежа.