Панелите стареат, а проблемот расте: До 2050 година ќе има милиони тони соларен отпад

Соларната енергија со години се наметнува како еден од клучните столбови на енергетската транзиција. Панелите стануваат сè поевтини, можат релативно брзо да се постават, а во комбинација со батериски системи им овозможуваат на електроенергетските оператори полесно да управуваат со производството. Но, додека бројот на соларни централи расте со голема брзина, се појавува проблем за кој еколозите предупредуваат со години – што ќе се случи со милионите панели кога ќе го завршат својот работен век?

Повеќето соларни панели се проектирани да функционираат околу 25 до 30 години. Тоа значи дека голем дел од првите генерации панели поставени во периодот на забрзаното ширење на соларната енергија постепено ќе мора да бидат заменети. Со тоа, индустријата која треба да помогне во намалувањето на влијанието врз животната средина се соочува со нов предизвик – како да управува со огромните количини отпад што самата ги создава.

Според проценките на Меѓународната агенција за обновлива енергија, во сценарио во кое глобалното затоплување би се задржало на околу 1,5 степени Целзиусови, до 2050 година би можеле да бидат повлечени од употреба околу 25 милиони тони соларни панели. Тоа би претставувало повеќе од 400 гигавати инсталиран капацитет.

Количината на отпад не е мала ниту од аспект на логистиката. Доколку сите овие панели завршат на депонии, нивниот транспорт би барал околу 120.000 тури со тешки товарни возила. Вкупната количина би била доволна за да се наполнат повеќе од 150 депонии со средна големина.

Токму затоа рециклирањето се наметнува како една од најважните можности за справување со идниот проблем. Наместо дотраените панели едноставно да се фрлаат, нивните компоненти можат да се преработат и повторно да се користат во индустријата.

Современите процеси овозможуваат да се повратат до 90 проценти од материјалите содржани во соларните панели. Меѓу нив се алуминиумот, среброто и други вредни материјали кои повторно можат да најдат примена во производството.

Тоа значи дека старите панели не мора да претставуваат само еколошки товар. Тие можат да станат извор на секундарни суровини во време кога светот се соочува со зголемена побарувачка за материјали потребни за енергетската транзиција.

Токму економскиот потенцијал на рециклирањето ја прави оваа тема особено интересна. Според проценките на IRENA, вредноста на материјалите што би можеле да се повратат од дотраените соларни панели би можела да достигне околу шест милијарди долари годишно до 2040 година.

Само една деценија подоцна, вредноста би можела да надмине 20 милијарди долари годишно. Со растот на бројот на инсталирани соларни панели, потенцијалот за создавање нова индустрија околу нивното собирање, преработка и повторна употреба станува сè поголем.

Предизвикот, сепак, нема да биде само во самото рециклирање. Потребно е да се изгради цел систем кој ќе овозможи старите панели навреме да се собираат, транспортираат и преработуваат. Тоа подразбира инвестиции во специјализирани постројки, подобра логистика и јасни правила за производителите и сопствениците на соларните централи.

Иднината на соларната енергија затоа нема да зависи само од тоа колку брзо ќе се поставуваат нови панели. Сè поважно прашање ќе биде и што ќе се прави со старите.

Ако рециклирањето се развива паралелно со производството и поставувањето нови панели, отпадот може да се претвори во вреден ресурс. Материјалите од старите системи би можеле повторно да влезат во производниот циклус, со што би се намалиле и потребата од нови суровини и количината отпад што завршува на депониите.

Така, проблемот со дотраените соларни панели истовремено станува и можност. Индустријата која расте благодарение на потребата од почиста енергија сега мора да покаже дека може да се справи и со последната фаза од животот на своите производи.

Соларните панели можеби траат само неколку децении, но материјалите од кои се направени можат да имаат многу подолг живот доколку се вратат во производниот процес. Токму тука се крие шансата отпадот од иднината да стане нов извор на вредни суровини и милијарди долари.