Една криптовалута, потрошувачка како цела држава: Биткоинот ја плаќа цената со природата

Биткоинот често се доживува како целосно дигитална валута, без физички рудници, фабрики и класични производствени процеси. Но зад секоја трансакција и секоја нова монета стои огромна количина компјутерска моќ, а таа има многу реална цена – потрошена електрична енергија, топлина, вода и електронски отпад.

Рударењето криптовалути се врши со моќни компјутери кои непрекинато решаваат сложени математички задачи. Колку е поголема конкуренцијата меѓу рударите, толку поголема процесорска моќ е потребна, а со тоа расте и потрошувачката на електрична енергија.

Количината на струја што ја користи биткоин-мрежата во одредени периоди достигнува размери споредливи со потрошувачката на цели држави. Истражување на научници под покровителство на Обединетите нации процени дека глобалното рударење биткоин во периодот од 2020 до 2021 година потрошило околу 173,42 терават-часови електрична енергија. Според тогашните пресметки, доколку биткоинот се третираше како држава, по потрошувачката на струја би се наоѓал на 27. место во светот.

Овие бројки покажуваат дека иако криптовалутата постои само во дигиталниот простор, нејзиното функционирање бара огромна физичка инфраструктура. Рударските центри се исполнети со специјализирана опрема која работи деноноќно, произведува големи количества топлина и бара дополнително ладење.

Проблемот станува уште поголем кога електричната енергија се произведува од фосилни горива. Според истото истражување, околу две третини од електричната енергија користена за рударење во анализираниот период потекнувала од фосилни извори, при што јагленот имал особено голем удел.

Тоа значи дека влијанието на биткоинот врз животната средина не завршува со потрошената струја. Производството на електрична енергија од јаглен и други фосилни горива создава емисии на јаглерод диоксид, па климатскиот отпечаток на крипто-рударењето може да биде значителен.

Проценките за 2020 и 2021 година покажуваат дека рударењето биткоин било поврзано со повеќе од 85 милиони тони емисии на јаглерод диоксид. Во исто време, големите рударски центри имаат потреба и од системи за ладење, што отвора уште едно прашање – потрошувачката на вода.

Според истражувањето, водниот отпечаток поврзан со биткоинот во тој период достигнал околу 1,65 кубни километри. Дополнителен проблем претставува и електронскиот отпад. Рударската опрема работи под огромно оптоварување, додека новите генерации уреди се поефикасни. Поради тоа, постарите машини релативно брзо стануваат економски неисплатливи и се заменуваат со нови.

Покрај големите рударски центри, постоел и друг облик на крипто-рударење кој директно ги засегнувал обичните корисници. Станува збор за таканареченото веб-рударење, при кое процесорската моќ на компјутерот или мобилниот уред се користи за рударење без корисникот секогаш да биде свесен за тоа.

Во таков случај компјутерот може да почне да работи побавно, вентилаторот да се активира почесто, а уредот да се загрева повеќе од вообичаено. Поединечниот корисник можеби нема веднаш да забележи сериозен пораст на потрошувачката, но кога истата активност ќе се повтори на милиони уреди, ефектот станува значителен.

Токму поради тоа сајбер-безбедносните компании со години предупредуваат на злоупотребата на туѓата процесорска моќ за крипто-рударење. Истражувањата покажале дека само во 2018 година биле блокирани стотици милиони обиди за активирање или поврзување со ресурси наменети за вакво рударење. Со блокирањето биле спречени и значителни количества непотребно потрошена електрична енергија.

Економската логика зад рударењето е релативно едноставна. Доколку вредноста на добиената криптовалута е поголема од трошоците за електрична енергија, опремата и одржувањето, рударењето останува исплатливо. Токму профитот е причината поради која големите рударски центри продолжуваат да инвестираат во посилна и поефикасна технологија.

Но, зад финансиската добивка постои и трошок што не се гледа во дигиталниот паричник. Едно истражување проценило дека во периодот од 2016 до 2021 година на секој долар економска вредност создаден преку рударењето биткоин отпаѓале околу 35 центи климатска штета.

Сепак, критиките кон биткоинот не значат дека самата технологија нужно мора да исчезне. Дел од индустријата се обидува да ја намали потрошувачката преку поефикасни уреди и користење електрична енергија од обновливи извори. Прашањето е колку брзо овие промени можат да го намалат вкупниот еколошки отпечаток во услови кога интересот за криптовалутите продолжува да постои.

Биткоинот можеби нема физичка форма, но неговото функционирање има многу физички последици. Зад дигиталните монети стојат илјадници машини, огромни количества електрична енергија, системи за ладење и опрема која на крајот станува електронски отпад.

Затоа вистинската цена на крипто-рударењето не се мери само во долари, евра или вредноста на биткоинот. Дел од сметката се плаќа и преку потрошената енергија, водата и влијанието врз животната средина.