ЕВРОПА СТАРЕЕ СО НЕВИДЕНА БРЗИНА: Дали ова е почеток на економскиот крах?

Стареењето на населението сè појасно се наметнува како еден од најсериозните економски предизвици со кои ќе се соочи Европа во наредните децении. Намалениот наталитет, подолгиот животен век и сè помалиот број луѓе на работоспособна возраст создаваат притисок врз економскиот раст, пазарот на трудот и пензиските системи. Експертите предупредуваат дека, доколку не се преземат навремени мерки, многу европски земји би можеле да се соочат со недостиг од работна сила, забавување на продуктивноста и растечки финансиски товар за државните буџети.

Според најновата студија на Институтот за економски истражувања Ифо од Минхен, без имиграција Европската Унија би можела да изгуби речиси една третина од своето население до крајот на овој век. Во исто време, до 2050 година бројот на работоспособни лица би се намалувал за околу еден милион годишно, што значи дека европската економија ќе располага со сè помалку луѓе кои создаваат нова вредност.

Последиците од ваквите демографски промени се далекусежни. Помал број работници значи помало производство, послаб економски раст и помали приходи од даноци, додека истовремено растат расходите за пензии, здравствена заштита и социјална грижа. Тоа создава сè поголем притисок врз јавните финансии и ја намалува можноста државите да инвестираат во инфраструктура, образование и развој.

Економистите предупредуваат дека не станува збор за неизбежен економски колапс, но без сериозни реформи европските економии би можеле постепено да ја изгубат својата конкурентност. Недостигот од работна сила веќе се чувствува во повеќе сектори, а компаниите сè потешко наоѓаат квалификувани работници. Доколку овој тренд продолжи, ќе се намали и потенцијалот за отворање нови работни места и за привлекување инвестиции.

Поради тоа, голем број експерти сметаат дека ќе бидат неопходни промени во пензиските системи, меѓу кои постепено зголемување на старосната граница за пензионирање, поголемо учество на постарите лица на пазарот на трудот и поттикнување на приватното пензиско штедење. Истовремено, се нагласува дека инвестициите во образованието, младите и нивното побрзо економско осамостојување се клучни за долгорочната стабилност.

Дополнителна анализа на истражувачкиот центар Еконпол Европа покажува дека вложувањето во младите носи значително поголеми економски придобивки отколку истите средства насочени кон населението кое веќе е на крајот од работниот век. Подобро образование, полесен пристап до вработување и поддршка за формирање семејства можат да придонесат за повисоки приходи, поголема продуктивност и повисоки даночни уплати во иднина.

Во исто време, експертите предупредуваат и на политичкиот аспект на демографските промени. Како што расте уделот на постарите граѓани во населението, тие добиваат и поголемо влијание врз изборните процеси, што може да доведе до носење политики кои повеќе ги фаворизираат тековните социјални расходи отколку инвестициите во идниот економски развој.

Средната возраст на населението во Европската Унија во 2025 година достигна 44,9 години, што е значително повеќе отколку пред една деценија. Овој податок јасно покажува дека Европа забрзано старее, а демографските промени веќе не се проблем на далечната иднина, туку реалност што влијае врз економијата денес.

Аналитичарите оценуваат дека решението нема да биде едноставно и ќе бара комбинација од мерки – повисока продуктивност, технолошки развој, автоматизација, внимателно управувана имиграција и политики што ќе ги охрабрат младите да останат, да работат и да создаваат семејства. Во спротивно, Европа ризикува да влезе во период на долготрајна економска стагнација, во кој недостигот од работна сила ќе стане една од најголемите пречки за понатамошен раст. Иако тоа не значи дека економијата ќе „крахира“, предупредувањата се дека без навремени реформи последиците би можеле да бидат сериозни и долгорочни.