Кина подготвува вселенски систем што ќе предупредува за закани од астероиди

Кина ги интензивира активностите во областа на планетарната одбрана со план за воспоставување систем за рано предупредување од потенцијално опасни астероиди. Иако властите засега не откриваат многу детали за проектот, научни трудови и презентации пред Обединетите нации откриваат дека станува збор за амбициозна мрежа што ќе ги поврзе набљудувањата од Земјата и од вселената со цел навремено откривање на закани од блиските вселенски објекти.

Кинеската национална вселенска администрација (CNSA) соопшти дека ќе развива интегриран систем за следење на астероиди во близина на Земјата. Главниот научник во Центарот за истражување и рано предупредување за астероиди, Ли Мингтао, изјави дека се анализира изводливоста на целосен систем за планетарна одбрана, при што токму мрежата за набљудување ќе претставува неговата основа.

Иако во моментов не е познат ниту еден астероид што претставува непосредна опасност за Земјата, кинеските научници предупредуваат дека голем број објекти сè уште не се откриени. Поради тоа, развојот на систем за рано предупредување се смета за важна превентивна мерка.

Според плановите, Кина ќе постави нови големи оптички телескопи на внимателно избрани локации низ земјата, а паралелно ќе развива и мрежа од вселенски летала што ќе можат да набљудуваат делови од небото недостапни за копнените опсерватории. Посебен акцент ќе биде ставен на откривање астероиди кои се приближуваат од правецот на Сонцето, бидејќи тие тешко се забележуваат поради силната сончева светлина.

Токму ваквиот случај беше метеорот што експлодираше над рускиот град Чељабинск во 2013 година. Тој се движеше од насока на Сонцето и беше забележан дури кога веќе влезе во атмосферата, што ја нагласи потребата од подобри системи за набљудување.

Според податоците што ги објави Ли Мингтао, досега се идентификувани повеќе од 40.000 астероиди во близина на Земјата. Над 95 проценти од објектите со пречник поголем од еден километар веќе се откриени, но ситуацијата е поинаква кај помалите астероиди. Научниците проценуваат дека се евидентирани само околу 45 проценти од астероидите со дијаметар од најмалку 140 метри, а токму тие можат да предизвикаат сериозни регионални катастрофи доколку удрат во Земјата.

Научните трудови објавени годинава откриваат и како би можела да изгледа вселенската компонента на кинескиот систем. Меѓу опциите се поставување сателити во Лагранжовата точка L1 меѓу Сонцето и Земјата, како и во повеќе хелиоцентрични орбити што би овозможиле постојано следење на потенцијално опасните објекти од различни агли.

Овие идеи се совпаѓаат со презентациите што кинеските експерти ги претставија пред Комитетот на Обединетите нации за мирољубиво користење на вселената, каде беше предложена комбинација од вселенски сателити и копнени станици како најефикасен модел за глобален надзор.

Паралелно со системот за откривање, Кина развива и технологија за активно одвраќање на астероиди. Во националниот петгодишен план веќе е предвиден проект за планетарна одбрана, а за 2027 година е планирана мисија која ќе тестира кинетички удар врз астероид, по примерот на американската мисија DART и европската мисија Hera.

Експертите сметаат дека кинеските иницијативи би можеле значително да придонесат кон глобалните напори за заштита на планетата, доколку податоците се споделуваат меѓународно. Истражувачката Ан Вирки од Универзитетот во Хелсинки потсетува дека и НАСА и Европската вселенска агенција подготвуваат мисии за откривање астероиди од Лагранжовата точка L1, користејќи инфрацрвени телескопи, па координацијата меѓу различните програми би можела значително да ја подобри глобалната безбедност.

Таа посочува дека заканата не доаѓа од необични астероиди, туку од оние што потешко се забележуваат поради нивната траекторија. Дополнителен предизвик претставува и недостигот од современи радарски системи по уривањето на опсерваторијата Аресибо во 2020 година. Во тој контекст, кинескиот проект „Фујан“, познат и како „Кинеско сложено око“, би можел да стане важен дел од светската мрежа за следење на астероиди.

Според проценките на научниците, околу 100.000 астероиди во близина на Земјата имаат потенцијал да предизвикаат значителна локална штета, а орбитите на помалку од половина од нив се прецизно познати. Токму затоа научната заедница ја нагласува важноста од меѓународна соработка, размена на информации и координирани активности за навремено откривање и справување со потенцијалните закани од вселената.

Дополнително внимание на ова прашање ќе биде насочено во 2029 година, кога астероидот Апофис ќе мине исклучително блиску до Земјата. Настанот ќе се совпадне со одбележувањето на Меѓународната година на планетарната одбрана, што уште еднаш ја нагласува потребата од глобална подготвеност и заеднички научен пристап кон заштитата на планетата.