Европа добива нов поттик: Словачка ја рестартира една од најголемите фабрики за алуминиум

Словачка се подготвува повторно да го активира производството на примарен алуминиум во фабриката „Словалко“, која некогаш беше меѓу најголемите производители на овој метал во Европа. Рестартирањето на производството се смета за важен чекор кон зајакнување на европската индустрија и намалување на зависноста од увоз на алуминиум.

Според најавите на словачката влада, печките во фабриката ќе почнат постепено да се пуштаат во работа кон крајот на август и почетокот на септември, по потпишувањето на договорите за државна поддршка и долгорочно снабдување со електрична енергија. Производството се очекува да започне во текот на четвртото тримесечје од 2026 година.

Фабриката беше затворена во 2022 година, кога наглиот раст на цените на електричната енергија и високите трошоци поврзани со емисиите на јаглерод сериозно ја погодија европската индустрија за алуминиум. Производството на примарен алуминиум е исклучително енергетски интензивен процес, па многу европски производители беа принудени да го намалат или целосно да го прекинат работењето.

Премиерот Роберт Фицо оцени дека повторното отворање на „Словалко“ ќе придонесе за враќање на дел од европскиот капацитет за производство на алуминиум и ќе ја подобри конкурентноста на индустријата. Тој истакна дека фабриката со години се соочувала со сериозни предизвици поради високите цени на енергијата, кои значително ги зголемиле производствените трошоци.

Мнозински сопственик на фабриката е норвешката компанија Norsk Hydro, а според најавите, за повторно активирање на производството ќе бидат инвестирани околу 100 милиони евра. Освен инвестициите, компанијата обезбеди и десетгодишен договор за снабдување со електрична енергија со државната компанија задолжена за енергетска инфраструктура, што треба да обезбеди поголема стабилност на работењето во наредниот период.

Државната поддршка ќе се реализира преку нова програма наменета за енергетски интензивните индустрии. Средствата нема да се обезбедуваат од државниот буџет, туку од приходите остварени преку системот за тргување со емисии на јаглерод, при што дел од тие средства ќе бидат искористени за рестартирање на производството.

Во меѓувреме, пазарот на алуминиум бележи закрепнување во споредба со периодот на енергетската криза. Цената на металот значително порасна од најниските нивоа достигнати во текот на кризата, а дополнителен раст предизвикаа и геополитичките тензии на Блискиот Исток, регион кој има важна улога во глобалното производство на алуминиум. Иако во последните недели цените се стабилизираа, тие и натаму остануваат повисоки отколку пред неколку години.

Европскиот пазар дополнително беше погоден од нарушувањата во синџирите на снабдување предизвикани од конфликтите во регионот. Производителите од Блискиот Исток играа значајна улога во надоместувањето на недостигот на алуминиум во Европа, но во одреден период испораките беа ограничени поради нападите врз производствени капацитети и прекините во поморскиот транспорт.

Фабриката „Словалко“ некогаш обезбедуваше значителен дел од вкупното производство на примарен алуминиум во Европската Унија. Според словачката влада, нејзиното затворање ја зголемило зависноста на европскиот пазар од увоз, особено од Кина, што дополнително ја нагласило потребата од обновување на домашните индустриски капацитети.

Премиерот Фицо повторно ги критикуваше европските климатски политики, оценувајќи дека високите трошоци поврзани со енергетската транзиција ја намалуваат конкурентноста на европската индустрија. Според него, случајот со „Словалко“ претставува пример за предизвиците со кои се соочуваат енергетски интензивните производствени сектори во Европа.

Слични проблеми во изминатите години имаа и производителите на челик, хемикалии и вештачки ѓубрива, кои исто така се соочија со растечки трошоци за енергија и емисии. Словачката влада веќе подолго време бара од Европската комисија да предложи конкретни мерки за поддршка на овие индустрии, оценувајќи дека нивното закрепнување е клучно за зачувување на индустриската конкурентност на Европската Унија.