Расте задолженоста на домаќинствата во Македонија: експертите предупредуваат на финансиски ризици

Задолженоста на домаќинствата во Македонија постепено расте, а финансиските експерти предупредуваат дека сè поголем број граѓани живеат на граница меѓу стабилен буџет и сериозни долгови. Иако земјата не се смета за високо задолжена во споредба со дел од европските економии, трендовите покажуваат зголемена зависност од кредити и поголема ранливост при ненадејни финансиски шокови.

Кредитите најчесто се користат за решавање на станбени прашања, покривање на тековни трошоци или финансирање поголеми набавки, но во последните години се забележува дека сè повеќе граѓани посегнуваат по задолжување и за секојдневна потрошувачка. Тоа создава ситуација во која дел од домаќинствата имаат повеќе активни обврски истовремено, што ја отежнува нивната отплата.

Банките и финансиските институции бележат континуирана активност на кредитниот пазар, а дел од растот се должи на станбени и потрошувачки кредити. Во исто време, експертите укажуваат дека зголеменото задолжување не секогаш е придружено со еднаков раст на приходите, што дополнително го зголемува притисокот врз семејните буџети.

Проблемот станува поизразен кога обврските почнуваат да се натрупуваат побрзо отколку што граѓаните можат да ги сервисираат. Во такви ситуации, доцнењето со рати, користењето нови кредити за отплата на стари долгови и нарушената ликвидност можат да доведат до сериозни финансиски тешкотии.

Податоците од надлежните институции и финансиските извештаи укажуваат дека дел од граѓаните веќе се соочуваат со блокирани сметки и постапки за присилна наплата. Иако не станува збор за доминантен дел од населението, бројките се доволни за да укажат на структурен проблем кај одредена група должници.

Истражувањата за финансиска писменост во регионот покажуваат дека граѓаните најчесто ги разбираат основните финансиски поими, но во пракса често не прават детална анализа пред да земат кредит. Мал дел од нив споредуваат повеќе понуди или целосно ги разгледуваат долгорочните трошоци, како камати и дополнителни надоместоци.

Дополнителен предизвик е ниската финансиска отпорност на дел од домаќинствата. Голем број граѓани немаат доволно заштеди за да покријат ненадеен трошок или краток период без редовни приходи. Тоа значи дека и мал финансиски удар може да доведе до доцнење со обврските и ново задолжување.

Навиките за трошење исто така играат значајна улога. Дел од населението нема долгорочен финансиски план и повеќе се води од моменталните потреби, што со тек на време може да доведе до акумулација на долгови и ограничена способност за нивно отплаќање.

Финансиските советници нагласуваат дека првиот и најважен чекор за справување со долговите е реален преглед на состојбата. Тоа значи граѓаните точно да знаат колку должат, на кого должат и под кои услови, наместо да го одложуваат соочувањето со проблемот.

Потоа се препорачува долговите да се подредат според приоритет и итност, со фокус на оние со највисоки камати или најголем ризик од присилна наплата. Во многу случаи, навремен разговор со банките или доверителите може да резултира со реструктурирање, продолжување на рокови или пофлексибилни услови за отплата.

За граѓаните кои веќе имаат блокирани сметки постојат законски механизми за заштита на минимален износ за основни животни трошоци, како и постапки за реорганизација на долговите во посериозни случаи. Дополнително, достапни се и електронски системи преку кои може да се провери состојбата со долговите и да се добие појасна слика за вкупната финансиска обврска.

Иако Македонија не се соочува со критично ниво на задолженост на ниво на целата економија, трендовите укажуваат дека финансиската дисциплина и навременото управување со долговите стануваат сè поважни. Експертите заклучуваат дека најдобрата заштита од презадолженост е комбинација од финансиска едукација, внимателно планирање и навремено реагирање пред проблемите да се продлабочат.