Светската банка предупредува: Војната со Иран ги влошува перспективите за две третини од светските економии

Светската банка ја намали прогнозата за глобалниот економски раст во 2026 година, предупредувајќи дека ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток создава сериозни притисоци врз светската економија преку нарушувања во снабдувањето со енергенси, раст на цените и зголемени трошоци за увоз.

Во најновиот извештај институцијата проценува дека глобалната економија годинава ќе порасне за 2,5 проценти, што е помалку од претходната проекција од 2,6 проценти објавена во јануари. Доколку прогнозата се оствари, тоа ќе биде најслабиот економски раст во светот од кризата предизвикана од пандемијата на ковид-19 во 2020 година.

Главна причина за ревизијата е наглиот скок на цените на енергенсите по продлабочувањето на тензиите во регионот на Блискиот Исток. Според Светската банка, растот на цените на нафтата веќе почнува да влијае врз инфлацијата во голем број земји, особено кај оние што се силно зависни од увоз на енергија.

Банката сега очекува просечната цена на нафтата од типот Брент во текот на годината да достигне околу 94 долари за барел, што е значително повисоко од претходните проценки. Овој развој дополнително ги зголемува трошоците за производство и транспорт, а со тоа создава притисок врз цените на производите и услугите ширум светот.

Главниот економист на Светската банка, Индермит Гил, оцени дека актуелната ситуација претставува најголем шок во снабдувањето со енергија во последните повеќе од пет децении. Тој предупреди дека доколку конфликтот продолжи, следниот сектор кој би можел сериозно да биде погоден се прехранбените производи, што би довело до дополнителен раст на животните трошоци.

Извештајот наведува дека ризиците за глобалната економија остануваат претежно негативни. Во најлошото сценарио, доколку дојде до подлабоки прекини во снабдувањето со енергија и дополнителни потреси на финансиските пазари, светскиот економски раст би можел да се намали на само 1,3 проценти.

Светската банка не направи промени во прогнозата за економијата на САД, која според очекувањата треба да оствари раст од 2,2 проценти. Во исто време, прогнозата за Кина е благо намалена, при што втората најголема економија во светот сега се очекува да порасне за 4,2 проценти.

Покрај забавувањето на економската активност, институцијата предупредува и на нов инфлаторен бран. Глобалната инфлација годинава би можела да достигне четири проценти, во споредба со 3,3 проценти минатата година. Во случај на подолготрајна воена криза, инфлацијата би можела дополнително да се зголеми и да достигне 4,4 проценти.

Особено ранливи остануваат економиите во развој, кои во последните години беа погодени од низа кризи – од пандемијата и високата инфлација до геополитичките конфликти и нестабилноста на енергетските пазари. Според анализата, многу од овие држави сè уште не успеале да го надоместат економското заостанување во однос на развиените земји, а процесот на приближување на животниот стандард би можел да биде одложен најмалку до 2028 година.

И покрај актуелните предизвици, Светската банка гледа потенцијал за посилен економски раст во следната деценија преку забрзаната примена на вештачката интелигенција. Според експертите, новите технологии би можеле значително да ја зголемат продуктивноста и да создадат нови можности за вработување и економски развој.

Сепак, институцијата предупредува дека придобивките од технолошката трансформација нема да бидат еднакво распределени. Земјите во развој се соочуваат со послаба дигитална инфраструктура, недостиг од квалификуван кадар и помала подготвеност за интеграција на напредните AI технологии, што може дополнително да ја продлабочи разликата меѓу богатите и сиромашните економии.

Во обид да ги ублажи последиците од кризата, Светската банка најави засилена финансиска поддршка за најранливите држави. Институцијата веќе ставила на располагање десетици милијарди долари преку постојните кредитни механизми, додека повеќе од 30 земји активно соработуваат со банката за подготовка на брзи мерки во случај на понатамошно влошување на состојбата. Доколку кризата се продлабочи, вкупната финансиска помош би можела дополнително да се зголеми во наредните месеци.