Девет од десет кинески семејства имаат стан, но довербата во недвижностите исчезнува

Кинескиот сон за сопствен дом, кој со децении претставуваше симбол на сигурност, статус и економски успех, денес се соочува со сериозна криза. Пазарот на недвижности, некогаш главен двигател на кинескиот економски раст, бележи длабок пад, а сè повеќе граѓани ја губат довербата дека становите се најсигурната инвестиција.

Во изминатите три децении купувањето стан во Кина не беше само финансиска одлука, туку дел од општествената култура. Сопственото живеалиште се сметаше за предуслов за стабилен живот, семејна сигурност и подобар општествен статус. Родителите често инвестираа во станови за своите деца за да им обезбедат подобри шанси за брак и посигурна иднина, додека милиони луѓе кои се преселуваа од руралните средини кон големите градови преку купување недвижности се обидуваа да обезбедат поголема социјална прифатеност.

Таквиот модел беше поттикнат уште од економските реформи во 1980-тите и укинувањето на системот на државни станови во 1990-тите, кога кинеските власти силно го охрабруваа приватното сопствеништво. Со текот на времето недвижностите станаа најважниот облик на штедење и инвестирање за голем дел од населението, особено затоа што граѓаните имаа ограничени алтернативи за вложување.

Денес дури девет од десет кинески семејства поседуваат сопствен дом, што е значително повеќе отколку во САД и земјите од Европската Унија. Но моделот што долго создаваше богатство и чувство на економска сигурност почна да покажува сериозни слабости.

Според официјалните податоци, продажбата на нови станови минатата година паднала на најниско ниво од 2014 година. Вредноста на продажбата е речиси преполовена во споредба со периодот на најголем подем во 2021 година. Економистите предупредуваат дека негативниот тренд продолжува, а сè повеќе граѓани го одложуваат купувањето станови и избегнуваат долгорочни кредити.

Проблемите дополнително се продлабочија поради долгогодишната прекумерна изградба и огромните задолжувања на градежните компании. Во многу делови од Кина никнаа цели празни населби и таканаречени „градови духови“, изградени во очекување на побарувачка која никогаш не се реализираше. Локалните власти со години го поттикнуваа градежниот сектор за да го одржуваат економскиот раст, што доведе до создавање нестабилен систем зависен од постојан раст на цените.

Во 2020 година кинеската влада започна со построги мерки за ограничување на задолжувањето во секторот за недвижности, кој во еден период учествуваше со речиси една третина во националната економија. Последиците беа сериозни. Цените на становите почнаа да паѓаат, голем број инвеститори западнаа во финансиски проблеми, а илјадници купувачи останаа со недовршени станови. Меѓу најпознатите примери е колапсот на Evergrande, некогаш најголемата кинеска градежна компанија.

Кризата се случува во период кога кинеската економија забавува, домашната потрошувачка слабее, а расте и неизвесноста поради можните нови трговски тензии со САД. Иако земјата и понатаму бележи економски раст и висок трговски суфицит, тоа не успева да ја врати довербата кај граѓаните.

За многу Кинези ова претставува голем психолошки пресврт. Генерации луѓе растеа со уверување дека цените на недвижностите можат само да растат и дека сопствениот стан е најбезбедниот начин за зачувување на богатството. Денешната состојба првпат сериозно го доведува во прашање тој начин на размислување.

Во меѓувреме, Пекинг сè повеќе го насочува фокусот кон технологијата, индустријата и развојот на вештачката интелигенција, наместо кон недвижностите како главен двигател на економијата. Аналитичарите сметаат дека тоа може да донесе и подлабоки општествени промени, бидејќи Кина постепено би можела да влезе во период во кој изнајмувањето станови ќе стане многу почеста и поприфатена форма на живеење.