Технолошкиот подем на Косово ја трансформира економијата и ја намалува невработеноста кај младите

Од покривот на иновацискиот центар во Приштина, погледот кон градот открива симболична промена: некогаш доминантните згради денес се засенети од нови висококатници во кои се сместуваат технолошки компании. Оваа трансформација не е само архитектонска, туку и економска, бидејќи токму ИТ секторот станува клучен двигател на развојот во Косово.

Во земја со околу 1,6 милиони жители, технологијата постепено го ублажува еден од најголемите проблеми по војната – високата невработеност кај младите. Според достапните податоци, стапката на младинска невработеност која во 2014 година достигнуваше дури 61 процент, денес е намалена на околу 10 проценти. Овој пад се поврзува со експанзијата на дигиталните професии, особено во периодот по пандемијата кога работата од далечина и онлајн ангажманите добија на значење.

Иако Косово сè уште не привлекло глобални технолошки гиганти, локалниот екосистем се развива со забрзано темпо. Во секторот работат околу 45.000 луѓе во повеќе од 2.500 компании, а платите, иако пониски од европскиот просек, се значително повисоки од националниот просек. За многу млади, ова претставува причина да останат во земјата наместо да бараат иднина во странство.

Развојот на секторот е поттикнат и од странска поддршка, особено од западни донатори, но и од дијаспората која сè повеќе инвестира во технолошки бизниси наместо во традиционални сектори. Значајна улога имаат и локалните иницијативи за едукација, преку кои илјадници млади стекнале дигитални вештини и нашле работа во индустријата.

Стартап сцената исто така добива на динамика, со компании кои нудат софтверски решенија и дигитални услуги не само за домашниот, туку и за регионалниот и европскиот пазар. Амбициите се големи – дел од нив веќе размислуваат за проширување кон Блискиот Исток и пошироко.

Меѓу најбрзорастечките компании се издвојуваат оние што нудат аутсорсинг услуги, кои вработуваат стотици млади луѓе и инвестираат во обуки за да го надоместат јазот меѓу образовниот систем и потребите на пазарот. Овој модел се покажува како успешен, но истовремено ја отвора и темата за неопходноста од реформи во образованието, особено во области како инженерство, вештачка интелигенција и анализа на податоци.

Паралелно со економскиот раст, Приштина доживува урбана трансформација. Градот станува сè поатрактивен за млади професионалци, со нови деловни објекти, модерни кафулиња и подобрена деловна клима, поттикната и од ниските даночни стапки. Сепак, предизвиците остануваат, особено во делот на инфраструктурата и потребата од поголема политичка стабилност.

Властите најавуваат дека ќе работат на подобрување на условите за инвеститорите и зајакнување на технолошкиот екосистем, со повеќе средства за истражување и развој и поддршка за стартапите. Целта е Косово да се позиционира како регионален центар за технологија и вештачка интелигенција.

Иако земјата сè уште се соочува со економски предизвици и зависност од дијаспората, новата генерација гледа поинаква перспектива. За нив, технологијата не е само професија, туку можност да се гради иднина дома.