Геополитички пресврт: ОАЕ бара поголема независност од Саудиска Арабија

Одлуката на Обединетите Арапски Емирати да ја напуштат организацијата на земјите извознички на нафта доаѓа во чувствителен геополитички момент и отвора ново поглавје во односите со Саудиска Арабија. Иако официјално се објаснува како прагматичен потег за пофлексибилен одговор на енергетската криза предизвикана од конфликтот со Иран, овој чекор воедно ги разоткрива подлабоките несогласувања меѓу двете регионални сили.

Со напуштањето на ОПЕК, Емиратите си обезбедуваат поголема слобода во одредувањето на сопственото производство на нафта. Во услови кога пазарите се потресени од нарушувања во снабдувањето, особено поради затегнатата ситуација во Ормутскиот теснец, властите во Абу Даби проценуваат дека ќе биде неопходна побрза и пофлексибилна реакција. Земјата веќе инвестираше во зголемување на производните капацитети и сега сака самостојно да ја искористи таа предност, без ограничувањата што ги носи колективното одлучување во рамките на организацијата.

Сепак, економските причини се само дел од приказната. Односите меѓу Емиратите и Саудиска Арабија во последните години се влошуваат, и покрај тоа што двете земји традиционално се сметаат за блиски сојузници. Додека Ријад се позиционира како водечка сила во арапскиот и муслиманскиот свет, растечката економска моќ на Емиратите ги охрабрува нивните лидери да водат поавтономна надворешна политика.

Несогласувањата се особено видливи во регионалните конфликти. Во Јемен, каде двете земји долго време делуваа заеднички против бунтовниците поддржани од Иран, нивните интереси постепено се разидоа до точка на поддршка на различни фракции. Слични разлики се појавија и во Судан, како и во односот кон Сомалија, што дополнително ја продлабочи недовербата.

Дополнителен извор на тензии е пристапот кон Иран. Иако и двете држави го гледаат како главна безбедносна закана, Емиратите традиционално одржуваат прагматични врски со Техеран, делумно поради економските интереси на Дубаи како трговски центар. Наспроти тоа, Саудиска Арабија зазема поцврст политички став и се потпира повеќе на дипломатски канали за деескалација. Разликите излегоа на површина и за време на најновата ескалација, кога Абу Даби размислуваше за поагресивни мерки, додека Ријад инсистираше на преговори.

Покрај политичките и безбедносните прашања, двете земји сè поотворено се натпреваруваат и на економски план. И двете се обидуваат да ја намалат зависноста од нафтата преку развој на нови индустрии и привлекување странски инвестиции. Емиратите имаат предност благодарение на рано воспоставената позиција како финансиски и деловен центар, особено во Дубаи и Абу Даби. Од друга страна, Саудиска Арабија вложува значителни напори да го достигне тој модел, привлекувајќи меѓународни компании и либерализирајќи дел од општествените правила.

Во таков контекст, одлуката за напуштање на ОПЕК може да се толкува како дел од поширока стратегија на Емиратите за зајакнување на сопствената независност и глобална позиција. Истовремено, таа испраќа сигнал дека регионалните сојузи повеќе не се толку цврсти како порано и дека конкуренцијата меѓу традиционалните партнери станува сè поизразена.

Како ќе се одрази овој потег врз глобалниот енергетски пазар и врз односите во Персискиот Залив останува отворено прашање, но е јасно дека балансот на моќ во регионот влегува во нова, понеизвесна фаза.