Енергетската криза ја турка Европа кон зелени решенија, но и кон нова зависност од Пекинг

Растот на енергетските цени поради конфликтот во Иран ја забрзува глобалната зелена транзиција, но истовремено создава нов вид зависност – сè поголемо потпирање на Кина како клучен производител на технологии за обновлива енергија.

Земјите од Европската унија, Обединетото Кралство, Јужна Кореја и голем број азиски економии се обидуваат да го намалат ударот од високите цени на нафтата и гасот преку забрзана електрификација и инвестиции во соларна и ветерна енергија. Но ваквиот процес отвора нов стратешки проблем: глобалниот синџир на снабдување за чиста енергија е силно концентриран во Кина.

Кина денес доминира во производството на соларни панели и контролира значаен дел од производството на батерии и компоненти за електрични возила. Дополнително, земјата има водечка улога во преработката на ретки метали, кои се неопходни за производство на современи енергетски системи. Ова значи дека секое забрзување на зелената транзиција автоматски ја зголемува зависноста од кинеската индустрија.

Во Европската унија расте свеста дека енергетската независност не може да се постигне само со напуштање на фосилните горива, туку и со намалување на зависноста од надворешни производители на зелени технологии. Брисел веќе размислува за мерки за поддршка на домашното производство и зајакнување на индустриските капацитети, но таквата трансформација бара време и значителни инвестиции.

Во меѓувреме, повеќе европски држави, меѓу кои Германија, Шпанија и Обединетото Кралство, ги продлабочуваат економските и дипломатските односи со Кина со цел да обезбедат стабилни испораки на технологии и суровини. Овој парадокс создава ситуација во која државите истовремено се обидуваат да ја намалат зависноста од Пекинг, но во пракса ја зајакнуваат.

Дополнителна неизвесност донесоа и ограничувањата на извозот на одредени ретки метали што Кина ги воведе како одговор на трговски притисоци од САД. Тоа уште еднаш ја потврди нејзината клучна позиција во глобалните енергетски и технолошки ланци.

Експертите оценуваат дека светот се наоѓа пред стратешки избор: побрза транзиција со поголема зависност од Кина или побавен процес кој би овозможил поголема автономија, но и поголема изложеност на енергетски шокови.

Во вакви услови, глобалната енергетска политика сè повеќе се претвора во прашање на геополитичка рамнотежа, каде што климатските цели и економската безбедност стануваат тесно поврзани со зависноста од еден доминантен индустриски центар.