Како Starlink им помага на Иранците да избегнат прекин на интернетот за време на војна

Иран се соочува со речиси целосно исклучување од глобалниот интернет, кое според меѓународни мониторинг-групи е најдолг ваков национален прекин во светот од почетокот на „Арапската пролет“ во раните 2010-ти години. Исклучувањето започна кратко по воените удари извршени од САД и Израел кон крајот на февруари, по што пристапот до интернет беше силно ограничен или речиси целосно блокиран за голем дел од населението.

Иранските власти веќе имаат историја на рестрикции, вклучително и претходни исклучувања за време на протести и политички немири. Но актуелниот прекин се смета за најдолготраен и најобемен, при што поврзаноста со глобалната мрежа се одржува на околу еден процент од вообичаеното ниво. Ова значително ја ограничува комуникацијата на граѓаните со надворешниот свет, додека државните институции и дел од официјалните служби продолжуваат да функционираат преку посебни канали.

Властите во Иран имаат целосна контрола врз телекомуникациската инфраструктура, која е претежно државна, што им овозможува да го регулираат протокот на податоци и пристапот до информации. Во услови на криза, дел од државните службеници и институции се ставаат на таканаречени „бели листи“, што им овозможува ограничен или целосен пристап до глобалниот интернет, додека останатите корисници остануваат исклучени.

Паралелно со тоа, државата го користи и Националниот информациски мрежен систем, кој функционира како затворен домашен интернет и овозможува одржување на основни услуги како банкарство и државна комуникација. Сообраќајот на податоци се канализира преку централизирана инфраструктура, што им дава на властите можност лесно да го ограничат или целосно да го прекинат пристапот до меѓународни веб-страници и апликации.

И покрај строгите рестрикции, дел од граѓаните успеваат да го заобиколат блокирањето преку сателитски интернет сервиси како Starlink на компанијата SpaceX. Уредите, иако нелегални во земјата, се шверцуваат преку граници и се продаваат на црниот пазар по високи цени, што ги прави недостапни за поголемиот дел од населението. Користењето на вакви технологии носи сериозни ризици, бидејќи властите ги криминализирале нивните корисници, со можни високи затворски казни, особено во услови на воена состојба.

Иранските безбедносни служби исто така спроведуваат акции за откривање и запленување на Starlink уреди, користејќи дронови и специјализирана опрема за следење на сигнали. Во последните години се бележи и проширување на законската рамка која овозможува строги казни за користење технологии кои властите ги сметаат за закана по националната безбедност.

Алтернативните начини за комуникација со надворешниот свет се ограничени и вклучуваат застарени технологии како кратковални радиостаници или обиди за поврзување со мобилни мрежи во соседните земји во пограничните региони. Во екстремни случаи, поединци се обидуваат нелегално да ја преминат границата за да испратат информации и медиумски содржини надвор од земјата.

Според експерти, тековната состојба ја покажува високата зависност на интернет инфраструктурата во Иран од државна контрола, што овозможува брзо изолирање на земјата од глобалната мрежа во услови на политички или воен притисок. Иако има привремени меѓународни договори за прекин на огнот, останува неизвесно кога и дали ќе дојде до олеснување на интернет рестрикциите, бидејќи властите сигнализираат дека мерките ќе останат на сила сè додека траат безбедносните ризици.