Проблеми на аеродромите ја натераа ЕУ да го помести рокот за системот EES

Европската Унија одлучи да направи чекор назад во воведувањето на дигиталниот систем за евиденција на патници, откако стана јасно дека инфраструктурата на голем дел од граничните премини не е подготвена за целосна примена. Целосната имплементација на системот за влез и излез, познат како EES, која првично беше планирана за април 2026 година, сега официјално е поместена за септември истата година. Одлуката е донесена по проценките дека воведување на нови правила во екот на летната туристичка сезона би можело да предизвика хаос на европските граници, особено на аеродромите и фреквентните копнени премини.

Иако EES формално започна со ограничена примена уште во октомври 2025 година, првичните искуства покажаа дека системот далеку од функционира без проблеми. Патниците на повеќе европски аеродроми и пристаништа се соочија со неочекувано долги редици, пропуштени летови и сериозни доцнења, главно поради новата обврска за регистрирање биометриски податоци, како отпечатоци од прсти и фотографии. Процесот, кој требаше да ја забрза и модернизира контролата, во пракса значително го продолжи времето потребно за обработка на секој патник.

Податоците на здружението ACI Europe укажуваат дека на некои аеродроми времето за гранична контрола се зголемило и до 70 проценти во споредба со претходниот систем. Во одредени периоди, особено во денови со зголемен број летови, патниците чекале и по неколку часа за да поминат пасошка контрола. Најдраматичен пример беше забележан на аеродромот во Лисабон, каде во декември надлежните беа принудени привремено да го суспендираат системот откако редиците достигнаа и до седум часа чекање, што предизвика сериозни нарушувања во авиосообраќајот.

Овие проблеми ја натераа Европската комисија да преиспита дали земјите-членки се подготвени за целосна транзиција кон новиот систем. Од Брисел посочуваат дека одложувањето ќе им овозможи на државите дополнително време за технички прилагодувања, обука на персоналот и подобрување на инфраструктурата, со цел да се избегнат масовни застои кога бројот на патници е најголем. Во меѓувреме, постојниот систем останува на сила, што значи дека патниците и натаму ќе добиваат класични печати во пасошите при влез и излез од Шенген-зоната.

EES е замислен како клучен дел од напорите на ЕУ за подобра контрола на надворешните граници и борба против злоупотребите на престојот, преку автоматска евиденција на времето поминато во Унијата. Сепак, првичните тешкотии покажуваат дека дигитализацијата на граничните процеси е посложена отколку што се очекуваше и дека без соодветна подготовка може да создаде повеќе проблеми отколку решенија.

Со поместувањето на рокот за септември 2026 година, европските институции испраќаат сигнал дека стабилноста и функционалноста ќе имаат предност пред брзината на имплементација. Останува да се види дали дополнителното време ќе биде доволно за да се надминат техничките и организациските слабости и дали новиот систем конечно ќе ги исполни ветувањата за побрз и поефикасен проток на патници низ европските граници.