По тензичниот Давос, Трамп сигнализира компромис за Гренланд

Неколку часа по остриот и провокативен настап на Светскиот економски форум во Давос, американскиот претседател Доналд Трамп испрати порака која беше протолкувана како обид за смирување на тензиите со Европа околу чувствителното прашање за иднината на Гренланд. Во објава на својата платформа Truth Social, Трамп соопшти дека ја повлекува најавената закана за воведување трговски тарифи кон европските земји, наведувајќи дека по разговорот со генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, постои можност за создавање рамка за иден договор поврзан со автономната територија на Данска.

Американскиот претседател напиша дека доколку договорот биде финализиран, тој би бил корисен не само за Соединетите Американски Држави, туку и за сите земји членки на НАТО, поради што одлучил да се откаже од тарифните мерки кои претходно ги најави. Само неколку часа претходно, во својот говор во Давос, Трамп нагласи дека нема намера да употреби воена сила за да го преземе Гренланд, обидувајќи се да ја ублажи загриженоста која ја предизвикаа неговите поранешни изјави за можноста островот да премине под американска контрола.

Во интервју за CNBC, Трамп дополнително појасни дека разговорите се во почетна фаза и дека постои „општа идеја за договор“, кој би опфатил поширока безбедносна и стратешка соработка на Арктикот, со посебен акцент на Гренланд. Тој избегна да навлегува во конкретни детали, оценувајќи дека станува збор за комплексна рамка која ќе биде разјаснета во подоцнежна фаза и дека договорот би имал долгорочен карактер. Во свој стил, Трамп изјави дека договорот би можел да важи „засекогаш“.

Иако не наведе јасни услови, американскиот претседател навести дека можна област на соработка би била развојот на противракетниот систем познат како „Златна купола“, како и заедничко искористување на минералните ресурси на Гренланд. Островот одамна е во фокусот на геостратешките интереси поради својата позиција на Арктикот и богатството од ретки минерали, кои се од клучно значење за модерната технологија, вклучително и за електрични возила, батерии и мобилни уреди.

Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, изјави дека на средбата со Трамп не било отворено прашањето за суверенитетот на Гренланд и неговиот статус како автономен регион во рамките на Данска. Тој истакна дека разговорите биле насочени кон зајакнување на безбедноста на Арктикот и подобра координација меѓу сојузниците. Во изјава за Ројтерс, Руте нагласи дека во наредниот период во рамките на НАТО ќе се разработат конкретните безбедносни потреби и дека првите практични резултати би можеле да се видат веќе во текот на оваа година, а најдоцна до 2026 година.

На прашањето дали сојузниците можат да имаат доверба во ветувањата на Трамп, Руте одговори дека секогаш може да му се верува на американскиот претседател на збор, изјава која предизвика различни реакции во дипломатските кругови. Во меѓувреме, портпаролката на НАТО, Алисон Харт, соопшти дека преговорите меѓу Данска, Гренланд и САД ќе продолжат со цел да се спречи Русија и Кина да стекнат економско или воено влијание на островот.

Сепак, ваквите најави не наидоа на едногласна поддршка. Еден од пратениците од Гренланд, Аја Кемниц, јавно реагираше дека НАТО нема право да одлучува за ресурсите и иднината на островот без директно учество на гренландските власти, нагласувајќи дека принципот „ништо за нас без нас“ мора да се почитува. Американските медиуми, пак, шпекулираат дека евентуалниот договор би можел да овозможи зголемено американско воено присуство на островот, по модел сличен на британските бази на Кипар.

Иако САД и сега имаат право да распоредуваат воени сили во Гренланд, каде веќе се стационирани повеќе од сто војници во базата Питуфик, темата повторно ја отвори дебатата за суверенитетот и геополитичката рамнотежа во Арктикот. На новинарско прашање во Давос за ставот на данскиот министер за надворешни работи, кој наводно ја отфрлил можноста за разговори за преземање на Гренланд, Трамп одговори дека не сака информации „од втора рака“ и дека доколку постојат несогласувања, тие треба директно да му бидат соопштени.

Најголемата резерва, сепак, доаѓа од самите жители на Гренланд. Дел од граѓаните со кои разговараа странските медиуми изразија отворен скептицизам кон најавите на Трамп, оценувајќи дека не му веруваат и дека островот не смее да биде предмет на туѓи политички калкулации. Мнозинството од нив истакнуваат дека Гренланд припаѓа на Гренландѓаните и дека неговата иднина мора да се одлучува исклучиво со нивно учество, без притисоци од големите сили.