Берзата е психолошка игра, не рулет: Мартин Трајчевски за младите што инвестираат со глава, а не со емоции“

Во време кога светските берзи се под лупа на инвеститорите, а имињата како Nvidia, Tesla, Microsoft и Meta доминираат во насловите, се повеќе млади луѓе од Македонија се впуштаат во светот на тргувањето. Еден од нив е Мартин Трајчевски од Скопје, млад трејдер кој со само 26 години веќе стекнал искуство на меѓународните пазари. Во разговор за 24 Поглед, Мартин открива како изгледа еден негов ден на берзата, што мисли за моменталниот пазарен „bubble“, и како успева да ги контролира емоциите во моменти кога цените паѓаат или растат екстремно.

24Поглед: Мартин, денес си препознатлив по тоа што си еден од ретките млади луѓе во Македонија кои професионално се занимаваат со тргување на светските берзи. Како започна сето тоа?

Почетокот беше многу скромен, но со силна љубопитност. За време на пандемијата, кога сите беа затворени дома, јас барав начин како да го искористам времето за нешто корисно. Случајно налетав на едно видео за тоа како функционираат американските берзи — и тоа буквално ми го смени начинот на размислување.
Сфатив дека зад тие графикони и линии се кријат судбини, човечки одлуки, политики и психолошки игри. Почнав со демо-сметки, без пари, чисто за да го „осетам“ пазарот. По неколку месеци, со многу читање, курсеви и анализи, решив да вложам сопствени средства. Првите месеци беа и најболни и највредни – правев грешки, губев пари, но секоја загуба ме тераше да учам повеќе.
Денес гледам наназад и сфаќам дека тргувањето не е само заработка – тоа е карактер, дисциплина и контрола над себе. Берзата е место каде што или ќе го совладаш егото, или ќе те уништи.

24Поглед: Сите зборуваат за технолошките акции – Tesla, Microsoft, Meta, Nvidia. Како ги анализираш сегашните движења?

Искрено, моментално живееме во фаза на технолошка еуфорија. Компании како Nvidia и Microsoft се носители на новата дигитална револуција, благодарение на експлозијата на вештачката интелигенција. Nvidia е пример за тоа како една компанија што пред десет години произведуваше графички карти за гејмери, денес стана мотор на глобалната економија. Но, пазарот моментално реагира повеќе на очекувања отколку на факти.
Цените растат со таква брзина што реалните параметри едвај го следат тој ритам. И тука доаѓаме до терминот „bubble“ – преиспумпаност на пазарот. Тоа не значи дека овие компании се слаби, туку дека инвеститорите ги купуваат по цена што ги надминува реалните перформанси. Секој пат кога пазарот се движи повеќе по емоција отколку по логика, ризикот се зголемува.
Ова ме потсетува на 1999 година, пред dot-com кризата, кога луѓето купуваа акции само затоа што во името имало „.com“. Денес, многумина купуваат само затоа што во презентацијата пишува „AI“. Историјата секогаш се повторува – само со нови имиња и технологии.

24Поглед: Мислиш ли дека тоа е балон кој наскоро може да пукне?

Мислам дека нема да пукне во класична смисла, туку ќе има контролирана корекција. Ќе се случи филтрирање – ќе опстанат само оние компании кои навистина создаваат реална вредност. Nvidia, Microsoft и Apple имаат производи, инфраструктура и стабилни приходи. Но, зад нив се кријат десетици стартапи кои се финансирани само на база на очекувања, без реален производ. Кога интересот на инвеститорите ќе ослаби, тие ќе исчезнат преку ноќ.
Пазарот секогаш бара рамнотежа. Не може да расте бесконечно. И тоа е убавината во оваа игра – таа ги наградува трпеливите и ги казнува оние што мислат дека ќе се збогатат преку ноќ.

24Поглед: Како изгледа твојот ден како трејдер?

Денот почнува многу рано. Иако американските пазари се отвараат попладне по наше време, јас секогаш го стартувам денот со анализа на азиските берзи – Токио, Шангај, Сеул – затоа што тие често ја поставуваат тонот на денот. Потоа следам вести од Европа и правам мапа на можни сценарија.
Кога ќе се приближи отворањето на Wall Street, веќе имам поставено план: кои акции ќе ги следам, на кои ќе влезам, а каде ќе почекам. Користам TradingView за техничка анализа, но вистинската работа се случува во мојата глава – да останам ладнокрвен.
Понекогаш имам денови со по неколку успешни зделки, а понекогаш едноставно не допирам ништо. Тргувањето бара дисциплина – ако немаш вистинска ситуација, подобро е да не влезеш отколку да изгубиш од нетрпение.

24Поглед: Што е најголемата заблуда што луѓето ја имаат за берзата?

Најголемата заблуда е дека берзата е место каде што можеш да станеш богат преку ноќ. Луѓето гледаат видеа на интернет каде некој трејдер за еден ден заработил 10.000 долари, но не гледаат дека истиот тој можеби изгубил 20.000 следната недела.
Берзата не е коцка, туку анализа и трпение. Таа е огледало на твојата личност. Ако си импулсивен, пазарот ќе те скрши. Ако си дисциплиниран и трпелив, ќе те награди.
Јас често велам: берзата не ги менува луѓето – таа само им ја покажува нивната вистинска природа.

24Поглед: Што би им препорачал на младите кои сакаат да почнат да инвестираат?

Прво и најважно — учење. Никој не треба да вложува ни денар без да разбере што е акција, што е ризик и што е стратегија. Денес има безброј бесплатни ресурси – од YouTube канали до симулациски платформи каде можеш да тргуваш без вистински пари. Второ – да не се срамат да започнат со мала сума. Повеќето луѓе мислат дека за инвестирање ти требаат илјадници евра. Не, доволно е да вложиш колку за да научиш.
И трето – да не ги слушаат масите. Ако сите зборуваат за некоја акција, тогаш најчесто е доцна. Паметните инвеститори влегуваат кога никој не зборува, и излегуваат кога сите зборуваат.

24Поглед: Каква е твојата прогноза за 2026 година?

Ќе биде година на реалност. По неколку години ентузијазам, пазарот ќе се соочи со факти. Ќе има корекција, но и нови можности. Вештачката интелигенција нема да исчезне, туку ќе стане нормален дел од секојдневието – и тоа ќе ги издвои вистинските лидери од „пумпаните“ компании.
Во енергетиката ќе се случи нов бум, а биотехнологијата ќе биде следната голема приказна. Но најважно – инвеститорите ќе се вратат кон старите принципи: анализа, вредност, трпение. Тоа е најздравото нешто што може да му се случи на пазарот.

24Поглед: И за крај – што за тебе значи берзата на лично ниво?

За мене, берзата е метафора за животот. Некогаш си горе, некогаш долу, но важно е да ја задржиш смиреноста. Тоа е место каде што учиш како да не реагираш на паника, како да веруваш во процес, и како да знаеш кога да застанеш.
Берзата ме научи повеќе за себеси отколку што можеше која било книга или факултет. Ме научи дека успехот не доаѓа преку ноќ и дека вистинската победа не е кога ќе добиеш, туку кога ќе научиш да изгубиш без да се откажеш.