Јагленот се враќа во светската енергетска слика: дали климатските цели се загрозени?

Додека многу земји низ светот се обидуваат да се ослободат од фосилните горива и да инвестираат во обновливи извори на енергија, глобалната потрошувачка на јаглен повторно бележи раст. Иако јагленот важи за највалканото фосилно гориво, минатата година неговата употреба достигна историски максимум, според најновите податоци за состојбата на климатските промени.

Во 2024 година, глобалната побарувачка за јаглен се зголеми за 1,5% во однос на претходната година, достигнувајќи 8,79 милијарди тони. Најголем дел од овој раст доаѓа од Азија, особено од Кина и Индија, кои сами по себе учествуваат со повеќе од половина од светската потрошувачка. Кина ја зголеми својата употреба за 82 милиони тони, додека Индија за 45 милиони тони. И други земји од регионот, како Индонезија и Виетнам, исто така покажаа раст, додека Европската унија и Соединетите држави бележат пад на потрошувачката за 11% и 4% соодветно, благодарение на проширувањето на обновливите извори и затворањето на постарите термоцентрали.

Глобалниот електроенергетски сектор бележи рекордна побарувачка од 10.766 TWh, при што најголем дел од јагленот се користи за производство на струја. Индустрискиот сектор за челик и железо останува стабилен, но Кина троши речиси триесет проценти повеќе од остатокот од светот заедно, што ја нагласува нејзината зависност од јагленот за масовното индустриско производство.

И покрај инвестициите во обновливи технологии, светот сè уште не е подготвен да ја напушти зависноста од јаглен, што создава сериозни предизвици за остварување на климатските цели за средината на векот. Како што истакнува Клеа Шумер од Светскиот институт за ресурси, темпото на постепено укинување на јагленот е многу бавно, а продолжувањето на растот на потрошувачката може да го направи остварувањето на целта за ограничување на глобалното затоплување на 1,5°C невозможна.

Одвете ветувања на глобалните самити за климата, како COP26 во Глазгов, до реалноста на теренот, разликата е очигледна. Меѓународната агенција за енергија предупреди дека повеќе од 40% од постојните електрани на јаглен треба да се затворат до крајот на деценијата ако се сака задржување на целите за климата.

За некои земји, сепак, јагленот останува стратешки ресурс. Индија го смета за клучен за индустрискиот развој, додека во САД, политичките промени ја поттикнуваат поддршката за фосилните горива и релаксирање на климатските политики, што дополнително ја продолжува зависноста од јагленот во глобален контекст.