Најголемата инвестиција ми беше вербата – денес мојата апликација се користи на полињата што ги гледав како дете

Во време кога илјадници млади секојдневно ги пакуваат куферите во потрага по подобро утре, постојат и оние кои, наместо патна карта, избираат мапа за промена. Александар Јованов е 27-годишен инженер и ко-основач на стартапот AgroTech Vision, кој успеа да го внесе паметното земјоделство во срцето на Македонија. Од едноставен прототип до решение што го користат десетици земјоделци, неговата приказна е доказ дека не мора да заминеш за да успееш – туку мора да веруваш дека токму овде можеш да создаваш.

Во ексклузивно интервју за 24Поглед, Александар зборува отворено за почетоците, предизвиците, институционалните бариери и, пред сè, за својата мисија – да внесе технологија таму каде што сè уште владее традиција, но и огромен потенцијал

Александар, твојата компанија „AgroTech Vision“ веќе се споменува како пионер во агро-иновации кај нас. Како започна ова патување?

Ако ми го поставеше ова прашање пред четири години, ќе се смеев. Никогаш не замислував дека ќе се занимавам со земјоделие, ниту пак дека ќе имам старп. Јас и моите двајца најблиски пријатели од факултетот – Филип и Емилија – студиравме автоматизација и електроника. Сите бевме фокусирани на индустриски решенија или ИТ кариера. Но една покана за учество на младински хакатон на тема „иновации за руралниот развој“ ни ја смени насоката.

Решивме да се пријавиме повеќе за искуство отколку со конкретна идеја. Меѓутоа, кога почнавме да истражуваме, видовме шокантни податоци: повеќе од 60% од земјоделците во источна Македонија користат наводнување „на око“, без никаква проценка на влага. Тоа значи дека или претеруваат, или доцнат – што резултира со лош принос и расипничко трошење вода. Тоа ни даде идеја – зошто да не направиме уред што ќе им каже кога точно да полеваат?

За неколку недели го составивме првиот прототип – буквално од евтини сензори, стари Arduino таблици и мобилна апликација која ја составивме преку ноќ. Победивме на хакатонот, добивме мала поддршка, но добивме и нешто многу поважно – вера дека можеме да направиме нешто реално.

Многу млади не ја гледаат својата иднина тука. Ти, пак, си пример за некој што останал. Зошто?

Тоа е прашање што често си го поставувам и сам. Искрено, не останав затоа што тука е полесно. Напротив – понекогаш мислам дека е 10 пати потешко. Но кога човек се соочи со предизвик, има две опции – или ќе побегне, или ќе се обиде да го реши. Јас ја избрав втората.

Има нешто исклучително моќно во тоа да создаваш нешто што има смисла за заедницата што си израснал во неа. Кога еден земјоделец од Облешево ќе ти каже: „Александар, благодарение на вашиот уред заштедив 30% вода оваа сезона“, тоа не можеш да го споредиш со никаква плата во странство.

И не се работи само за земјоделството – се работи за цел еден менталитет. Ако сакаме промена, таа нема да дојде однадвор. Ќе ја донесеме ние, младите, но само ако останеме и се избориме.

Како реагираа земјоделците кога за првпат им го презентиравте уредот?

Тоа беше едно поучно искуство. Не смееше да одиш кај нив со „стартап фразеологија“. Ако им кажеш „имаме интелигентна платформа за следење на агро-параметри во реално време“ – ќе те погледнат и ќе ти речат: „Добро, ама дали ќе ми помогне кога да полевам пипер?“

Па научивме. Го земавме уредот, одевме по нивите и покажувавме: „Видете, ова го ставате во земјата. Апликацијата ви вели кога влагата е ниска. Не мора на памет да полевате.“ Кога го видоа тоа, им светна. Особено кога почнаа да ги гледаат и резултатите: заштеда на вода, подобар принос, и – што е најважно – самодоверба дека можат да применуваат технологија.

Некои од тие луѓе никогаш претходно немале користено апликација. Денес, нè прашуваат дали може и времето да го гледаат во апликацијата. Тоа е еволуција што се случува пред твои очи.

Македонија веќе се соочува со суши и климатски ризици. Може ли технологијата да го спаси земјоделството?

Не само што може – таа е единствениот начин. Земјоделството веќе не може да се потпира само на искуство. Потребни се податоци. Потребна е наука. А за тоа потребна е технологија што е достапна и практична.

Нашиот уред, на пример, не бара Wi-Fi, не бара струја, и работи на соларна енергија. Имаме модел дизајниран токму за мали фарми – да не чини повеќе од еден мобилен телефон. Идејата е да не правиме нешто само за големи компании, туку токму за тие што најмногу се борат – малите земјоделци.

Ние сега работиме и на алгоритми кои ќе прават предикција за суша врз база на податоци. Замисли апликација што ти кажува: „Следните 7 дена не наводнувај – ќе има природна влажност“. Тоа е иднината. И не мора да ја чекаме – можеме да ја направиме тука.

Што ти е најголемиот предизвик како млад претприемач во Македонија?

Непредвидливоста. Денес може да добиеш поддршка, утре да ти побараат 10 документи што не постоеле вчера. Системот е често несинхронизиран – една институција те поддржува, друга ти прави проблем.

Исто така, многу луѓе не те сфаќаат сериозно ако си под 30. Ќе влезеш на состанок, ќе те гледаат со резерва, како „младо дете што си игра со апликации“. Но со време, кога ќе видат резултати, тоа се менува.

Најтешко ми паѓа кога гледам дека многу квалитетни луѓе се откажуваат токму поради тие административни и ментални бариери. Не поради пазарот – туку поради чувството дека „овде ништо не вреди“. Затоа јас се обидувам да бидам пример дека може – иако е тешко.

Кој е твојот совет до младите што сакаат да почнат, но не знаат од каде?

Почни со проблем, не со идеја. Прашај се: што ме нервира во општеството? Што е неправедно? Што може да се подобри? Таму е семето на твојот стартап. А потоа – најди тим. Луѓе што веруваат во тебе, дури и кога ќе згрешиш.

Грешките не се крај. Ние изгубивме еден цел проект бидејќи немавме добро изработен бизнис модел. Но научивме, и денес секоја идеја ја тестираме со пилот, со податоци, со реални корисници.

Најважно: не чекај да „пораснеш“. Не ти треба перфектна диплома, перфектен бизнис план, или инвеститор од Швајцарија. Ти треба волја, истрајност, и компјутер. Сè друго ќе дојде со време.

Што следи за вас? Дали гледате „AgroTech Vision“ надвор од Македонија?

Да – но не по секоја цена. Прво сакаме тука да изградиме модел кој функционира. Оваа година имаме голем пилот проект во источна Македонија со 30 земјоделци. Секој уред ќе се следи, ќе се мери ефектот, ќе се анализира. Потоа сакаме да создадеме првиот агро-хаб за мали фармери – место каде што ќе добијат сè: едукација, технологија, поддршка.

Паралелно, веќе имаме интерес од Србија и Албанија. Нашиот план е во 2026 да се прошириме на барем два пазари надвор од Македонија. Но не сакаме само продажба – сакаме локални партнери, луѓе што ќе ја пренесат визијата, не само производот.

Нашиот сон е едноставен: да им дадеме сила на оние што хранат една нација – земјоделците. Со технологија, со знаење и со малку охрабрување.