Ние не сме молчелива генерација – само никој не нè прашуваше ништо

Кога ќе кажеш политика денес – младите најчесто вртат глава. Но не и Петар Арсов. На само 22 години, тој е студент по политички науки кој неодамна предизвика сериозен интерес со својот текст „Тишината на нашата генерација“ – есеј што зборува за тивкото повлекување на младите од јавниот простор, не од негрижа, туку од замор и длабоко разочарување. Петар не се појави како активист со транспарент или со гневна објава, туку како млад мислител кој има потреба да постави прашања што ги чувствуваме сите: Зошто молчиме? Кога се откажавме? И дали вредностите можат да се вратат во политика што со години изгледа како празна реторика?

Со Петар водиме разговор без патетика, но со многу суштина. За него, зборувањето е облик на одговорност, а политиката – не средство за кариера, туку начин да го живееш она што го проповедаш.

Петар, твојот есеј „Тишината на нашата генерација“ ја отвора темата за повлекувањето на младите од јавниот дискурс. Што те натера да го напишеш, и како ја доживуваш оваа тишина?

Тоа што го нарекуваме тишина не е само недостиг на говор – тоа е недостиг на присуство. Јас ја почувствував таа тишина прво во себе. Не затоа што не ме интересираше што се случува, туку затоа што почнав да се прашувам дали моето мислење има некаква тежина. И веројатно тоа е најопасната фаза во која може да западне една млада личност – кога почнува да верува дека зборот нема никакво влијание. Се родивме и пораснавме со политички скандали, со лажни ветувања, со избори што значат многу за малкумина, а ништо за останатите. Со години нè учеа да гледаме политика како нешто туѓо, валкано, како игра на моќ што се случува далеку од нас. И во еден момент, таа слика станува вкоренета.

Но вистината е дека токму тогаш кога мислиш дека твојот глас не значи ништо – најмногу треба да зборуваш. Јас го напишав есејот не за да им дадам лекција на другите, туку за да се спасам од сопствената апатија. Да направам простор за гласот што премолчувал предолго. И кога еднаш ќе се решиш да проговориш, сфаќаш дека тишината не е судбина – туку избор. Понекогаш дури и навика. А ако нешто научив од ова искуство, тоа е дека најтешкиот дел е првиот збор. Потоа, тишината веќе нема моќ.

Во текстот зборуваш за исчезнување на вредностите од политиката. Што според тебе значи да се вратат тие вредности – и дали воопшто постои простор за нив?

Вредностите не се нешто апстрактно – тие се практичен избор што го правиш секој ден. Да бидеш чесен кога никој не гледа. Да бидеш доследен дури и кога е незгодно. Да не го менуваш ставот само затоа што си на различна маса. За жал, денес политиката е полна со луѓе што го користат зборот „вредности“ како реторичка алатка, како некој убав украс што добро звучи во кампања, но веднаш потоа исчезнува. Тоа што недостасува не се вредностите како зборови – туку вредностите како дела.

Мислам дека не треба да бараме простор – треба да го создадеме. Вредностите можеби не се тренд, но се единствена долгорочна стратегија. Сè друго се краткорочни добивки што не оставаат трага. Јас верувам дека просторот за вредности се отвора секогаш кога некој одбива да игра според правилата на цинизмот. Кога ќе одлучиш да не се поистоветуваш со „сите се исти“. Да, ќе биде тешко, ќе бидеш исмеван, дури и игнориран – но нема посилна порака од таа што ја испраќаш со тивка, но постојана доследност. А вредностите се препознаваат. Дури и во време кога изгледаат невидливи – тие се чувствуваат. И токму таму лежи нивната моќ.

Политиката често се доживува како затворен, непристапен круг. Што би им рекол на младите кои веруваат дека нема простор за нив во тој систем?

Можам да ги разберам. Тоа чувство на исклученост не е измислено – тоа е реалност за многу млади кои се обиделе да се вклучат, а биле одбиени, игнорирани или потценети. Политиката, каква што ја познаваме, во многу случаи е дизајнирана така да ги одвраќа оние што не се дел од „внатрешниот круг“. Таа функционира како затворен систем кој се саморепродуцира – со истите луѓе, истите методи, истите лаги во нови пакувања. Но токму затоа, младите мора да се вклучат – не за да бидат прифатени од тој систем, туку за да го предизвикаат.

Просторот за младите не се добива, тој се создава. Никој нема да каже: „Еве ви го местото, повелете.“ Тоа не функционира така. Ние треба да бидеме тие што ќе влезат и ќе постават нови правила. И не мора тоа да биде преку партија или институција – може да биде преку независни иницијативи, преку критичко новинарство, преку култура, уметност, едукација. Политиката не е само гласачко ливче – тоа е секој обид да го направиш општеството пофер, поодговорно и похумано.

Не сакам да звучам утопистички. Промената е бавна, често разочарувачка, и ќе има многу моменти кога ќе се прашуваш дали вреди. Но секој отпор што произлегува од вредност е инвестиција во иднината. И ако не го сториме тоа сега, ќе живееме во свет што други ќе го дефинираат за нас – и ќе немаме право да се жалиме.

Како го оценуваш образованието денес – дали го гради тој капацитет за критичко размислување и граѓанска одговорност, или само произведува дипломи?

Ќе бидам искрен – чувствувам дека образованието кај нас е премногу ориентирано кон систематизација, а премалку кон освестување. Премногу често учиме што да мислиме, а не како да мислиме. Професори се соочуваат со огромни административни притисоци, студенти се натпреваруваат за оценки, не за идеи. И во сето тоа, се губи суштината – а тоа е градење на самостојна, мислечка личност со свест за себе и за општеството.

Јас сум среќен што имам професори кои нè охрабруваат да поставуваме незгодни прашања, но тие се исклучок, не правило. Ни треба реформа што нема да се мери само со нови програми, туку со нова култура на предавање – каде дискусијата, сомнежот и граѓанската свест ќе бидат еднакво важни како и теоријата. Образованието не треба да нè направи само покомпетитивни на пазарот, туку и повнимателни во општеството. Ако дипломираме без емпатија, без чувство за неправда, без желба да придонесеме – тогаш сме изгубиле многу повеќе од четири години студии. Сме изгубиле шанса да созрееме како луѓе.

Социјалните мрежи денес се главна арена за изразување политички ставови. Дали тие се доволни за вистинска промена или нè фрлаат во илузија на активизам?

Мислам дека социјалните мрежи се нож со две острици. Од една страна, тие го рушат монополот врз информацијата – денес, секој може да зборува, секој може да се слушне. Тоа е револуционерно, особено за младите кои долго биле игнорирани од традиционалните медиуми. Но од друга страна, постои ризик да го замениме активизмот со алгоритамска гласност. Да мислиме дека лајкот е глас, а споделувањето – ангажман. А тоа е опасна илузија.

Вистинската промена се случува на терен, со луѓе, со дела. Социјалните мрежи се алатка – моќна, но сепак алатка. Ако не се поврзат со реална акција, тогаш стануваат само уште еден облик на самозадоволна тишина – потивка, но поопасна. Јас сум за дигитален активизам што инспирира физички ангажман. За онлајн дебати што водат до офлајн средби. За зборови што стануваат навики. И токму затоа е важно како ги користиме тие платформи – дали за да го подобриме светот, или само за да го прикажеме нашиот имиџ во него.

И последно – дали ти лично би влегол во политиката? И што би значело за тебе да бидеш „млад политичар“ денес?

Често размислувам за тоа. Не од амбиција, туку од одговорност. Од една страна, ме привлекува идејата да се бориш одвнатре, да влијаеш врз одлуки, да придонесеш со идеи што се родиле надвор од моќта. Но од друга страна, знам дека системот може да те проголта. Политиката кај нас е поле полно со компромиси, со условности, со молкови што се купуваат со функции. Ако некогаш влезам, тоа ќе биде само под еден услов – да не морам да молчам кога најмногу треба да зборувам.

Да се биде млад политичар денес не значи да имаш партиска книшка и пристап до прес-центар. Тоа значи да бидеш глас што не се поклонува, визија што не се продава. Тоа значи да имаш став што не се менува со политичките ветрови, и интегритет што не се менува со функцијата. Ако некогаш го направам тој чекор, нема да биде за кариера – туку за промена. И ако не можам да ја направам – ќе се повлечам. Но додека сум надвор, ќе продолжам да зборувам. Затоа што тишината не е опција. Не повеќе.