Најниски плати во регионот – Зошто младите во Македонија се заглавени во сиромаштија

Во време кога платите во регионот постојано растат, а економиите се модернизираат, Македонија останува на дното според примањата. За младите ова не е само статистика, туку сурова реалност – работат многу, заработуваат малку, а трошоците за живот постојано растат. Се поставува прашањето: може ли млад човек денес да гради иднина во оваа држава, или единствениот избор е заминување?

Иако минималната плата денес е околу 22.500 денари (околу 365 евра), а просечната достигнува околу 600 евра, ова е далеку од доволно за достоинствен живот. Во Скопје, каде што животот е најскап, киријата за еднособен стан во поновите населби надминува 250 евра, додека основните месечни трошоци за храна, комуналии и превоз лесно достигнуваат уште 250 до 300 евра. Ова значи дека младите или живеат со родителите, или делат станови со цимери за да можат да ги покријат трошоците. Купување стан, што некогаш беше дел од животните планови на младите, сега е далечен сон, бидејќи дури и со две просечни плати, кредитите се недостижни.

Ако се погледнат платите во соседните земји, разликата станува уште поочигледна. Во Србија, просечната плата веќе се движи околу 850 евра, во Црна Гора достигнува 800, додека во Хрватска и Словенија надминува 1.400, односно 1.500 евра. Дури и во Албанија, која до неодамна важеше за економски послаба од Македонија, просекот се искачи над 700 евра. Во споредба со ова, Македонија останува најсиромашната земја во регионот, со плати кои не ја следат реалната цена на животот.

Причините за ваквата состојба се повеќеслојни. Прво, македонската економија е мала и не создава доволно вредност за да може да исплаќа повисоки плати. Повеќето компании функционираат во трговскиот и услужниот сектор, каде што примањата традиционално се ниски. Дополнително, државата со години ја гради економијата на концептот на „евтина работна сила“, што значи дека привлекува странски компании кои отвораат фабрики и вработуваат луѓе за минимални плати. Наместо да се развиваат индустрии со висока додадена вредност, се стимулираат работни места каде што платите остануваат ниски, а можностите за напредок речиси непостоечки.

Вториот проблем е одливот на квалитетна работна сила. Поради ниските плати, младите со образование и вештини ја напуштаат земјата во потрага по подобри можности. Лекари, инженери, програмери, но и квалификувани занаетчии како електричари и водоводџии, заминуваат во земји каде што нивниот труд е подобро вреднуван. Со секој заминат млад човек, Македонија губи потенцијал за економски раст, бидејќи оние што остануваат често немаат доволно можности или мотивација да инвестираат во својата иднина.

Корупцијата и нефункционалните институции се уште еден клучен фактор. Наместо парите да се насочуваат во поддршка на домашните компании и создавање квалитетни работни места, огромен дел од економијата е заробен во бирократски лавиринти и коруптивни зделки. Малите и средни бизниси, кои би можеле да понудат повисоки плати, се задушени од високи давачки и комплицирани регулативи, додека големите компании профитираат од ниските трошоци за работна сила.

За да се спречи масовното иселување и да се подобри животниот стандард, Македонија мора да преземе конкретни чекори. Зголемувањето на минималната плата е добар почеток, но не е доволно ако економијата не почне да произведува поголема вредност. Потребни се инвестиции во нови индустрии како ИТ, зелена економија и високотехнолошко производство, каде што платите се повисоки. Исто така, државата треба да креира политики што ќе ги поттикнат домашните компании да инвестираат во своите работници, наместо да се потпира исклучиво на странски инвестиции.

На крајот, најважното прашање останува: ќе останат ли младите во Македонија или ќе продолжат да ја бараат својата иднина во странство? Ако не се преземат итни мерки, реалноста е дека аеродромите ќе останат преполни со млади луѓе кои во еднонасочен правец ја напуштаат земјата, оставајќи зад себе празни училници, фабрики без работници и генерации што нема да го видат своето место во Македонија.

Николова К.