Ценовен удар на повидок: како нестабилните синџири на снабдување ќе ги погодат потрошувачите

Светската трговија повторно влегува во турбулентна фаза, а првите последици веќе се чувствуваат таму каде што најмалку се посакувани – кај цените на секојдневните производи. Стоките за широка потрошувачка, од технолошка опрема до индустриски машини и превозни средства, би можеле значително да поскапат во текот на оваа година, предупредуваат аналитичарите од Институтот за набавки и снабдување (CIPS). Според нив, драматичниот раст на трошоците за поморски транспорт е јасен сигнал дека глобалниот трговски модел се соочува со сериозни слабости.

Најновите податоци покажуваат дека компаниите сè потешко ги апсорбираат зголемените трошоци за енергија, суровини и логистика. Наместо стабилизација, пазарот се движи во спротивна насока, со нагли ценовни скокови и неизвесност што станува дел од секојдневното деловно планирање. Овој притисок, според проценките, нема да остане ограничен на краток период, туку лесно може да се пренесе и во текот на 2026 година, директно погодувајќи ги и производителите и крајните потрошувачи.

Особено загрижувачки е фактот што стравот од прекини во синџирите на снабдување е на највисоко ниво во последните две години. Во обемна меѓународна анкета спроведена кон крајот на 2025 година, во која учествувале десетици илјади компании од сите континенти, тимовите задолжени за набавки јасно укажале на растечката нестабилност. За многумина од нив, проблемите со достапноста и цените веќе не се исклучок, туку правило.

Менаџерите за набавки често се првите што ги забележуваат овие промени, бидејќи токму тие секојдневно се соочуваат со добавувачите и транспортните компании. Нивната оценка е дека сегашната состојба не може да се објасни само како привремена последица од пандемијата. Наместо тоа, тие гледаат подлабоки структурни проблеми, дополнително засилени од геополитички конфликти, трговски притисоци и зголемена политичка неизвесност на глобално ниво.

Најсилен удар, според проценките, ќе претрпи секторот за транспорт и логистика, каде што трошоците веќе значително се зголемени. Голем дел од компаниите пријавуваат двоцифрен раст на цените уште пред крајот на минатата година, што неминовно се одразува и врз крајната цена на производите. Истовремено, раст се забележува и кај технолошката опрема, електричните машини и транспортните средства, што укажува дека поскапувањето не е ограничено на една индустрија, туку се шири низ целиот производствен синџир.

Дополнителен притисок врз пазарите создава и влошената меѓународна политичка клима. Новите тензии меѓу големите светски сили, најавите за воведување трговски бариери и зголемените стравувања од пошироки конфликти повторно ја разбудија несигурноста кај инвеститорите. Во таква средина, капиталот сè почесто се пренасочува кон традиционалните сигурни вложувања, што дополнително ги зголемува осцилациите на финансиските и стоковите пазари.

Сè појасно станува дека светската економија влегува во период во кој стабилноста повеќе не е правило, туку исклучок. Ако ваквите трендови продолжат, растот на цените ќе стане долгорочен проблем, а притисокот врз потрошувачите ќе биде сè посилен. Наместо враќање кон старите модели на евтин транспорт и сигурни синџири на снабдување, светот се соочува со нова реалност во која ризикот, нестабилноста и поскапувањето стануваат составен дел од глобалната трговија.