Франција ја брои штетата по насилните протести: Уништени 3.000 продавници, загубите може да достигнат милијарда евра

Франција се соочува со сериозни економски последици по бранот насилни протести што изминатиот викенд зафати повеќе градови низ земјата. Демонстрациите против високите трошоци за живот прераснаа во судири, грабежи и уништување приватен имот, оставајќи илјадници оштетени деловни објекти. Додека надлежните институции ја проценуваат материјалната штета, првичните показатели упатуваат дека финансиските загуби би можеле да достигнат стотици милиони евра, а не е исклучено вкупната економска цена да се приближи до една милијарда евра.

Според најновите проценки на француските власти, најмалку 3.000 продавници биле оштетени за време на немирите, што е двојно повеќе од бројката објавена само еден ден претходно. Брзото зголемување на бројот на пријавени случаи покажува дека размерите на уништувањето се поголеми од првичните очекувања. Во многу продажни објекти се искршени излози, уништена е опрема, а дел од продавниците биле целосно ограбени.

Последиците не се ограничуваат само на физичките оштетувања. Голем број трговци биле принудени привремено да ја прекинат работата, што дополнително ги зголемува нивните финансиски загуби. За малите семејни бизниси, кои зависат од секојдневниот промет, дури и неколкудневното затворање може да претставува сериозен удар врз ликвидноста и способноста навремено да ги исполнуваат обврските кон вработените и добавувачите.

Француското здружение на осигурителни компании France Assureurs соопшти дека неговите членки веќе работат на поддршка на погодените претпријатија. Сепак, во оваа фаза сè уште нема целосна проценка за вредноста на осигурената штета, ниту конечни податоци за бројот на поднесени барања за обесштетување. Поради големиот број оштетени објекти, се очекува проценувањето на загубите да продолжи и во наредниот период.

Размерите на немирите најдобро се гледаат преку податоците од големите трговски компании. Извршниот директор на Carrefour, Alexandre Bompard, кој истовремено раководи и со француското здружение на трговци FCD, првично проценил дека биле погодени околу 1.500 продавници. Според таа проценка, загубите во трговскиот сектор можеле да изнесуваат неколку стотици милиони евра, но веќе следниот ден официјалните податоци покажале значително поголем број оштетени објекти.

Само Carrefour пријавил оштетувања во 50 свои продажни места, од кои 20 биле ограбени. Ваквите случаи покажуваат дека насилството не ги погодило исклучиво малите локални продавници, туку и големите трговски синџири со развиена инфраструктура и системи за обезбедување. Меѓу објектите што биле цел на провали се нашол и бутик на Louis Vuitton во Марсеј, што дополнително ја потврдува распространетоста на нападите врз трговскиот сектор.

Економските последици од немирите многу брзо се почувствувале и на финансиските пазари. Францускиот берзански индекс CAC 40 во понеделникот забележал пад од 1,1 процент, додека поширокиот европски индекс STOXX 600 ослабел за 0,9 проценти. Посилниот пад на францускиот пазар укажува на зголемена претпазливост кај инвеститорите во однос на политичката и економската состојба во земјата.

Особено погодени биле акциите на компаниите директно или индиректно изложени на последиците од немирите. Акциите на Carrefour се намалиле за 2,2 проценти, додека вредноста на акциите на луксузната групација LVMH паднала за 1,8 проценти. Инвеститорите очигледно реагирале на можноста за дополнителни трошоци, прекини во работењето и намалена потрошувачка во погодените подрачја.

Притисокот се проширил и врз осигурителниот сектор, кој би можел да се соочи со голем број барања за исплата на штета. Акциите на француската осигурителна компанија AXA ослабеле за 1,3 проценти, додека реосигурителната компанија SCOR забележала пад од 0,9 проценти. Негативните движења се пренеле и надвор од Франција, па италијанските компании Generali и Unipol изгубиле 2,3, односно 3,2 проценти од својата берзанска вредност.

Дополнителна загриженост предизвикале случувањата на пазарот на државни обврзници. Приносот на десетгодишните француски државни обврзници се зголемил за околу осум базни поени и достигнал 4,94 проценти. Во истиот период, приносите на споредливите германски обврзници пораснале за помалку од четири базни поени, што покажува дека француските државни хартии од вредност биле изложени на посилен притисок.

Разликата меѓу приносите на француските и германските десетгодишни обврзници се проширила на приближно 148 базни поени. Овој показател е особено важен бидејќи Германија традиционално се смета за еден од најсигурните должници во еврозоната, а зголемувањето на разликата укажува дека инвеститорите бараат повисок принос за преземање ризик поврзан со францускиот јавен долг. Во услови на веќе висока задолженост, ваквите движења дополнително го усложнуваат финансирањето на државните потреби.

Слична ситуација Франција доживеа и во летото 2023 година, кога масовните немири предизвикаа огромни материјални загуби. Според податоците на France Assureurs, тогаш биле поднесени приближно 17.000 барања за обесштетување, со вкупна вредност од 793 милиони евра. Просечната вредност на едно барање изнесувала околу 46.600 евра, што покажува колку скапи можат да бидат последиците од уништувањето на деловниот и јавниот имот.

Најголемиот дел од осигурената штета во 2023 година, односно околу 523 милиони евра, се однесувал на продавници и други деловни простории. Значителни загуби претрпеле и локалните власти, чии објекти, училишта и возила на јавниот превоз биле оштетени или уништени. Вредноста на штетата врз јавниот имот се приближила до 200 милиони евра, додека околу седум проценти од вкупните осигурени загуби биле поврзани со автомобили.

Подоцнежната истрага на францускиот Сенат покажала дека вистинската материјална штета од тие немири била уште поголема. Според парламентарната проценка, вкупните загуби се приближиле до една милијарда евра, бидејќи дел од оштетувањата не биле пријавени или не биле целосно опфатени со осигурителните полиси. Оваа разлика меѓу осигурената и реалната штета е особено важна и за проценувањето на последиците од најновите немири.

Споредбата со 2023 година дополнително ја зголемува загриженоста. Тогаш биле евидентирани околу 2.500 вандализирани деловни објекти, додека сегашните проценки веќе укажуваат на најмалку 3.000 оштетени продавници. Иако бројот на погодени објекти сам по себе не е доволен за прецизно пресметување на финансиската штета, тој покажува дека новиот бран насилство би можел да има исклучително сериозни економски последици.

По искуството од 2023 година, француските власти започнаа подготовка на нов механизам за осигурување од штети предизвикани за време на граѓански немири. Со буџетското законодавство за 2026 година е предвидено задолжително покривање на одредени ризици во рамките на имотните осигурувања, како и воспоставување национален фонд што би им помогнал на осигурителните компании при исклучително големи загуби. Целта е да се создаде поодржлив систем за распределување на финансискиот товар меѓу приватниот сектор и државата.

Предвидено е фондот да се финансира преку придонеси од осигурителните компании, кои би можеле да достигнат до 1,5 проценти од соодветните осигурителни премии. Дополнително, државата би обезбедила гаранции до четири милијарди евра годишно, со што би се создала финансиска заштита во случај на масовни немири со големи материјални последици. Сепак, овој систем сè уште не е ставен во функција, бидејќи се чека одобрение од Европската комисија и донесување на потребните прописи за негово спроведување.

Поради тоа, надоместувањето на штетата од последните немири ќе зависи од постојните договори за осигурување. Голем дел од француските полиси за деловни објекти опфаќаат ризици како пожар, кражба, вандализам и оштетување на излози. Но, вистинскиот проблем за многу трговци може да биде надоместувањето на приходите што ќе ги изгубат додека нивните продавници се затворени.

Осигурувањето од прекин на работењето најчесто се договара како дополнителна заштита и не е автоматски вклучено во секоја полиса. Дури и кога постои вакво покритие, надоместокот вообичаено се пресметува врз основа на изгубената бруто-добивка, а не врз основа на целиот промет што компанијата би го остварила. Дополнително, исплатата често зависи од тоа дали прекинот на работењето е директна последица на физичко оштетување што е опфатено со осигурувањето.

Ова значи дека дел од компаниите ќе можат да добијат надомест за уништената опрема, оштетените простории или украдената стока, но не нужно и за сите загуби предизвикани од привременото затворање. За малите трговци, кои немаат големи финансиски резерви, ваквата разлика може да биде пресудна за продолжување на работењето. Дури и по поправката на оштетувањата, потребно е време за повторно воспоставување на редовната продажба и враќање на довербата кај потрошувачите.

Француската влада најави мерки за поддршка на компаниите погодени од немирите. Премиерот Sébastien Lecornu соопшти дека претпријатијата ќе можат да користат државни механизми за поддршка на вработените во случаи кога работењето е привремено прекинато или значително намалено. На тој начин властите се обидуваат да спречат материјалните штети дополнително да прераснат во отпуштања и затворање на деловни објекти.

Паралелно со економските мерки, владата се соочува и со сериозен безбедносен предизвик. Побарано е воведување ограничени полициски часови во одредени подрачја, а како можност се разгледува и прогласување вонредна состојба. Бројот на уапсени лица надминал 2.400, додека претседателот Emmanuel Macron ја одбил оставката на министерот за внатрешни работи Laurent Nuñez.

Новиот бран немири доаѓа во особено неповолен момент за француските јавни финансии. Според наведените проценки, буџетскиот дефицит на Франција во 2026 година би можел да достигне 5,4 проценти од бруто-домашниот производ, додека јавниот долг се движи околу 119 проценти од БДП. Во вакви услови, секоја дополнителна државна интервенција создава нов притисок врз буџетот, особено ако истовремено растат и трошоците за задолжување.

Финансиските последици од немирите затоа ќе бидат распределени меѓу повеќе страни. Осигурителните компании ќе покријат дел од материјалните загуби, државата ќе мора да обезбеди одредена економска и социјална поддршка, а дел од трошоците ќе останат директно на товар на погодените претпријатија. Дополнително, последиците може да се почувствуваат и преку намалена деловна активност, послаба потрошувачка и зголемена претпазливост кај инвеститорите.

За француската економија, најголемиот ризик е материјалната штета да се претвори во подолготраен економски проблем. Уништениот излог може релативно брзо да се замени, но изгубените приходи, нарушената ликвидност и намалената доверба не се обновуваат со иста брзина. Ако немирите продолжат или се повторат, трошоците за осигурување, обезбедување и работење би можеле дополнително да се зголемат.

Конечната сметка од последните насилни протести сè уште не е позната, но досегашните податоци покажуваат дека економските последици ќе бидат значителни. Со најмалку 3.000 оштетени продавници, пад на берзанските индекси и зголемени трошоци за државно задолжување, Франција се соочува со предизвик што ги надминува непосредните материјални загуби. Прашањето повеќе не е само колку ќе чини обновата на уништените објекти, туку и колкав дел од финансискиот товар ќе мора да го понесат трговците, осигурителните компании и француските даночни обврзници.