Некои штедат и со мала плата, други трошат и со голема: Во што е тајната?

Сите познаваме барем еден човек кој успева да заштеди пари дури и кога нема особено висока плата. Од друга страна, има и такви кои заработуваат солидно, но секој месец се прашуваат каде им исчезнале парите. И едните и другите плаќаат сметки, купуваат храна и имаат секојдневни потреби, но на крајот од месецот нивните банкарски сметки раскажуваат сосема различни приказни.

Најлесно е да се заклучи дека првите се дисциплинирани, а вторите едноставно не знаат да располагаат со парите. Меѓутоа, психологијата на финансиското однесување покажува дека разликата не е секогаш толку едноставна. Начинот на кој размислуваме за иднината, навиките што ги создаваме и одлуките што ги носиме во секојдневието можат да имаат поголемо влијание отколку што претпоставуваме.

Замислете двајца пријатели со приближно иста плата. Едниот веднаш по примањето на парите издвојува одредена сума на штедна сметка, а со остатокот го организира месецот. Другиот прво ги задоволува своите желби, купува нешто што му се допаѓа, излегува неколкупати и планира да заштеди од она што ќе му остане. Проблемот е што на крајот најчесто не останува ништо.

Тука се крие една од најважните разлики меѓу луѓето што успешно штедат и оние што постојано имаат финансиски тешкотии. Успешните штедачи не мора секојдневно да водат битка со желбата за трошење. Тие едноставно создаваат услови во кои дел од парите се тргаат настрана пред воопшто да се појави искушението да бидат потрошени.

Психолозите ваквото однесување го поврзуваат со способноста за одложување на задоволството. Наместо веднаш да купат нешто што им се допаѓа, овие луѓе се подготвени да почекаат доколку тоа им овозможува поголема корист во иднина. Но, тоа не значи дека живеат без задоволства или дека постојано се откажуваат од работите што ги сакаат.

Напротив, многумина од нив пронашле начин штедењето да стане обична навика, а не секојдневна казна. Автоматското префрлање пари на посебна сметка, планирањето поголеми купувања и избегнувањето импулсивни нарачки се едноставни постапки што со текот на времето можат да направат голема разлика.

Особено интересен е начинот на кој луѓето ги оправдуваат малите трошоци. Купување нешто на попуст, нарачување храна затоа што не ни се готви или набавка на уште еден предмет што веќе го имаме ретко изгледаат како сериозен финансиски проблем. Секој трошок сам за себе делува незначително, но кога ќе се соберат во текот на месецот, резултатот понекогаш знае непријатно да изненади.

Токму затоа луѓето што успешно управуваат со парите често размислуваат поинаку пред купување. Наместо да се прашуваат само дали можат да си дозволат нешто во моментот, тие размислуваат дали навистина им е потребно и како купувањето се вклопува во нивните долгорочни планови.

Тоа не значи дека секое задоволство мора да биде оправдано со некаква финансиска корист. Парите постојат и за да ни овозможат поквалитетен живот. Разликата е во тоа што луѓето со јасни финансиски приоритети полесно одлучуваат за што вреди да потрошат, а што може да почека.

Важна улога има и начинот на кој ја замислуваме сопствената иднина. Кога размислуваме само за денешните потреби, лесно е да ја потцениме вредноста на парите што би можеле да ни бидат потребни за пет или десет години. Но, кога идните цели ги доживуваме како нешто конкретно, штедењето добива поинаква смисла.

На пример, човек кој сака да купи стан, да започне сопствен бизнис или да создаде финансиска резерва за непредвидени ситуации полесно може да најде причина да се откаже од некое непотребно купување. Во таков случај, одлуката не се доживува како губење на денешното задоволство, туку како вложување во нешто што му е поважно.

Сепак, би било погрешно да се тврди дека секој може да заштеди само ако доволно силно посака. Луѓето со ниски приходи, високи трошоци за домување или нестабилно вработување често немаат простор за значителна заштеда. Кога најголемиот дел од платата оди за основни потреби, финансиската дисциплина сама по себе не може да создаде пари што реално недостигаат.

Покрај тоа, финансиската несигурност влијае и врз начинот на донесување одлуки. Кога иднината изгледа неизвесна, сосема разбирливо е човек да им даде предност на потребите што може да ги задоволи денес. Затоа, успешното штедење зависи и од стабилноста на приходите, животните околности и можностите што ги има секој поединец.

Но, кога постои барем мал простор за заштеда, најголемата промена често започнува со едноставна одлука. Наместо секој месец да се чека што ќе остане од платата, однапред се одредува износ што ќе биде зачуван. Дури и кога сумата е скромна, редовноста помага да се создаде навика што подоцна може да се надградува.

На крајот, разликата меѓу луѓето што штедат и оние што постојано трошат не се сведува само на тоа кој е поскромен, а кој повеќе ужива во купувањето. Често станува збор за различен однос кон парите и времето. Едните размислуваат што можат да купат денес, додека другите почесто размислуваат што сакаат да си овозможат утре.

И можеби токму тука се крие наједноставната финансиска лекција. Не мора да се откажеме од сите мали задоволства за да заштедиме, но добро е повремено да се запрашаме дали она што толку многу го сакаме денес ќе ни биде важно и следниот месец. Особено кога повторно ќе се најдеме пред добро познатото прашање: „Каде ми отиде целата плата?“