Македонија останува без занаетчии: Постарите заминуваат во пензија, а младите не ги наследуваат

Да најдете искусен занаетчија во Македонија за одредени услуги станува сè потешко. Чевлари, шивачи, столари, часовничари, бравари и други занаетчии кои со години работеле и стекнувале искуство постепено заминуваат во пензија, а на нивно место не доаѓа доволно нов кадар. Проблемот веќе не е само колку ќе чини услугата, туку дали воопшто ќе најдете човек што го познава занаетот и може квалитетно да ја заврши работата.

Недостигот особено се чувствува кај занаетите за кои не е доволно само кратко стручно оспособување. Потребни се години практична работа, искуство и учење од поискусни занаетчии за човек навистина да ја совлада професијата. Кога искусен занаетчија ќе замине во пензија без некој што ќе го продолжи неговиот занает, пазарот не губи само уште еден работник, туку и знаење што се создавало со децении.

Тоа станува очигледно кога на граѓаните ќе им затреба специфична услуга. За одредени поправки сè уште може релативно лесно да се најде занаетчија, но кај поретките професии изборот станува сè помал. Поправката на квалитетни кожени обувки, стар часовник, мебел или некој специфичен предмет може да се претвори во потрага по човек кој сè уште го работи тој занает.

Причината не може едноставно да се сведе на тврдењето дека младите не сакаат да работат. За да се совлада еден занает потребни се време, трпение и години практична работа, додека почетната заработка не секогаш е доволно привлечна. Во исто време, со години стручното образование и занаетчиските професии често се гледаа како помалку посакувана алтернатива на факултетското образование, канцелариската работа и професиите поврзани со новите технологии.

Последиците од таквиот однос сега стануваат сè повидливи. Македонија може истовремено да има луѓе кои бараат работа и недостиг од занаетчии со конкретни вештини. Самата бројка на невработени не го решава проблемот ако на пазарот нема луѓе што знаат да изработат, поправат или обноват нешто за што се потребни години искуство.

Дополнителен проблем е што голем дел од занаетчиското знаење тешко се пренесува само преку теоретска настава. Искусниот занаетчија од практиката знае како да го процени проблемот, кој материјал да го избере и како да реагира кога стандардното решение не функционира. Таквото знаење се создава со години работа, а ако една генерација замине во пензија без да обучи следна, неговото враќање станува многу потешко.

Се менуваат и навиките на потрошувачите. Она што порано се поправало денес многу почесто се заменува со нов производ. Кога е тешко да се најде чевлар, шивач, столар или друг занаетчија, а цената на поправката се приближува до цената на нов производ, за многу потрошувачи купувањето станува полесно решение.

Така се создава затворен круг. Колку помалку луѓето ги користат занаетчиските услуги, толку е потешко одредени занаети економски да опстанат, а колку помалку занаетчии остануваат, толку потешко станува да се дојде до нивните услуги. Со секое затворање на занаетчиски бизнис без наследник може да исчезне и дел од практичното знаење што се пренесувало со години.

Парадоксот е што токму професиите кои долго време се сметаа за помалку привлечни можат да станат многу барани во иднина. Кога бројот на луѓе што поседуваат одредена вештина се намалува, вредноста на нивното знаење расте. Занаетчија што работи квалитетно може да создаде сопствен круг на клиенти и да има постојана побарувачка за својата работа.

Затоа прашањето не треба да биде само зошто младите не избираат занает. Потребно е да се постави и прашањето дали образовниот систем, компаниите и институциите направиле доволно за овие професии повторно да станат привлечни. Без повеќе практична работа и можност младите директно да учат од искусни занаетчии, генерацискиот јаз тешко ќе се надмине.

Ако сегашниот тренд продолжи, во иднина цената можеби нема да биде најголемиот проблем кога некому ќе му затреба одредена занаетчиска услуга. Поголем проблем може да биде дали во неговиот град воопшто останал некој што го работи тој занает. Тоа е особено важно кај професиите во кои бројот на активни занаетчии веќе се намалува, а интересот кај новите генерации е слаб.

Занаетите затоа не треба да се гледаат како професии што му припаѓаат на минатото. Колку поретко станува одредено практично знаење, толку поголема може да биде неговата вредност на пазарот. Македонија има причина навреме да размислува кој ќе ги наследи денешните занаетчии, бидејќи кога една вештина целосно ќе исчезне, многу потешко е повторно да се создаде.