Живее само во едно езеро во светот, а од неа заработуваат 15.000 луѓе

Во едно езеро во Турција живее риба што не може природно да се сретне на ниту едно друго место во светот. Бисерниот ципал е ендемски вид карактеристичен за езерото Ван, а неговото значење одамна ги надминува границите на природна реткост. Од риболовот и активностите поврзани со овој вид директно или индиректно егзистираат околу 15.000 луѓе, додека неговиот придонес за локалната економија се мери во милиони долари годишно.

Уште поинтересно е што состојбата со оваа риба денес е подобра отколку пред две децении. Податоците на покраинската управа за земјоделство и шумарство во Ван покажуваат дека пред 15 до 20 години просечната должина на бисерниот ципал изнесувала меѓу 17 и 18 сантиметри. Денес примероците во просек достигнуваат од 22 до 23 сантиметри, што претставува зголемување од приближно 30 проценти.

Надлежните ваквиот резултат во голема мера го поврзуваат со долгогодишните мерки за заштита и со поголемата свест на локалното население дека прекумерниот риболов може да го загрози ресурсот од кој зависат илјадници семејства. Наместо неограничен улов, воведени се периоди во кои рибата добива можност непречено да се размножува, а контролите против нелегалниот риболов се значително засилени.

Бисерниот ципал е приспособен на исклучително специфичните услови во езерото Ван, познато по својата солена и силно алкална вода. Токму ваквата средина е една од причините што оваа риба претставува единствен природен ресурс на регионот. Нејзиниот животен циклус, меѓутоа, подразбира и период кога е особено чувствителна, бидејќи за размножување ги напушта водите на езерото и се движи кон неговите притоки.

Поради тоа, секоја година од 15 април до 15 јули е забранет нејзиниот риболов. Тримесечната пауза е клучна за зачувување на популацијата, бидејќи се совпаѓа со периодот на размножување. Контролите не се спроведуваат само на водата, туку и на копно и од воздух, а во нив учествуваат повеќе институции, меѓу кои земјоделските служби, полицијата, жандармеријата и крајбрежната стража.

Колку е голем притисокот врз овој природен ресурс покажуваат и резултатите од последните контроли. И покрај деноноќниот надзор за време на забраната, властите заплениле околу 20 тони нелегално уловен бисерен ципал. Казнето било 181 лице, а вкупниот износ на административните казни достигнал околу 3,3 милиони турски лири. Во акциите биле запленети и седум метални чамци, како и 109 парчиња риболовна опрема.

Строгата заштита не е важна само за опстанокот на ендемскиот вид. Риболовот на езерото е значаен дел од економијата на Ван, каде што околу 15.000 луѓе директно или индиректно обезбедуваат приходи од секторот поврзан со бисерниот ципал. Се проценува дека оваа економска активност годишно носи меѓу 12 и 15 милиони долари во локалната економија, поради што секое намалување на популацијата би имало и сериозни финансиски последици.

Во регионот се регистрирани околу 80 рибарски чамци што во текот на дозволената сезона ловат во езерата Ван и Ерчек. Најповолен период за риболов се постудените месеци, кога поради падот на температурата на водата рибите се собираат во одредени делови од езерото и полесно можат да бидат пронајдени. Во зима бисерниот ципал содржи и повеќе маснотии, што ја зголемува побарувачката за неговото месо.

Во текот на летото условите се поинакви. Повисоката температура на водата придонесува рибите да се распределат на поголема површина, па нивното ловење станува потешко и количините се помали. Според проценките на надлежните институции, расположливиот фонд за излов во текот на 2026 година би требало да надмине 7.500 тони, што дополнително покажува колкаво економско значење има овој единствен вид.

Токму поради тоа заштитата на бисерниот ципал не може да се гледа само како еколошко прашање. Ако риболовот не се контролира, особено во периодот на размножување, намалувањето на популацијата со текот на времето би се одразило врз целиот локален синџир – од рибарите и нивните семејства до трговијата и останатите активности што зависат од уловот.

Резултатите од последните две децении покажуваат дека строгите правила можат да дадат видлив ефект. Просечната должина на бисерниот ципал пораснала за околу 30 проценти, а рибниот фонд продолжува да обезбедува значајни количини за легален улов. Надлежните затоа инсистираат да се почитуваат и периодот на забрана и правилата за минималната дозволена големина на рибите што можат да се ловат.

Приказната од езерото Ван е пример како заштитата на природата и економскиот интерес не мора да бидат спротивставени. Во овој случај, зачувувањето на рибата што не живее на ниту едно друго место во светот истовремено значи и зачувување на приходите на илјадници луѓе. Колку подобро се чува бисерниот ципал денес, толку се поголеми шансите риболовот да продолжи да обезбедува егзистенција за локалното население и во годините што следуваат.