Најтешката работа на светот: Нема сонце со месеци, а студот достигнува минус 80 степени

Додека поголемиот дел од светот секојдневно се соочува со вообичаените работни обврски, постојат професии што бараат живот во услови кои за повеќето луѓе се речиси незамисливи. Една од нив е работата на Јужниот Пол, каде што температурите можат да се спуштат до минус 80 степени, а изолацијата, екстремната клима и ограничените ресурси се дел од секојдневието.

Токму во таква средина работи словенечкиот физичар Мишел Адамич, кој станал првиот Словенец што престојува во оддалечената американска истражувачка станица Амундсен-Скот. Како член на Американската антарктичка програма, тој е задолжен за одржување на еден од најинтересните научни инструменти на континентот, Телескопот на Јужниот Пол.

Неговата работа претставува необична комбинација од научно истражување, инженерство, физичка издржливост и приспособување на живот во речиси целосна изолација.

Адамич е докторанд на Универзитетот Мекгил во Монтреал, каде што работи во истражувачка група која учествувала во развојот на електрониката за телескопот. Токму неговото познавање на сложените електронски системи му овозможило да стане дел од тимот што останува на Антарктикот во текот на зимата.

Изборот за ваква мисија не е едноставен. Пред заминувањето, кандидатите мора да поминат повеќе интервјуа и специфични медицински прегледи, со кои се проверува дали можат да се справат со условите што ги очекуваат.

На Јужниот Пол Адамич пристигнал во ноември 2025 година, со задача да помине приближно една година во истражувачката станица. Таму, заедно со уште еден колега, се грижи за функционирањето на телескопот, кој работи под покровителство на Универзитетот во Чикаго.

Уште при пристигнувањето сфатил дека го очекува искуство што тешко може да се спореди со животот на кое било друго место на Земјата.

Во интервју објавено на интернет-страницата на Институтот за хемија, тој раскажал дека погледот од авионот при приближувањето кон Јужниот Пол бил толку необичен што му изгледало како да пристигнува на друга планета.

Но, вистинските предизвици започнуваат дури по слетувањето.

На Антарктикот екстремно ниските температури се само еден дел од тешките животни услови. За време на поларната зима, сонцето со месеци не изгрева, а околината е целосно поинаква од онаа на која луѓето се навикнати.

Нема дрвја, зелени површини, реки или животни што можат секојдневно да се сретнат. Дури и вообичаената смена на денот и ноќта, која го определува ритамот на животот во најголемиот дел од светот, таму не постои на ист начин.

Адамич го опишува своето искуство како живот на друга планета, каде што човек мора да се откаже од многу работи што во нормални услови ги смета за сосема природни.

Истражувачката станица Амундсен-Скот е една од трите американски бази на Антарктикот во кои луѓето престојуваат во текот на целата година.

Во летниот период, кога временските услови се поповолни и се одвиваат повеќе научни и логистички активности, во станицата престојуваат околу 150 луѓе. Во текот на зимата, нивниот број се намалува на нешто повеќе од 40.

Тоа значи дека мала група луѓе мора со месеци да обезбедува непречено функционирање на целиот комплекс, без можност за едноставно заминување или брзо пристигнување дополнителна помош.

Покрај научниците, таму работат и професионалци од различни области. За одржување на станицата се потребни готвачи, механичари, електричари, инженери, градежни работници, метеоролози и оператори на тешка механизација.

Според Адамич, Американската антарктичка програма секоја година објавува приближно илјада работни позиции за различни професии.

Ова покажува дека животот на Јужниот Пол не се состои само од научни експерименти. Зад секое истражување стои сложена инфраструктура што мора постојано да се одржува за луѓето да можат безбедно да живеат и да работат.

Главната задача на словенечкиот физичар е одржувањето на Телескопот на Јужниот Пол. Неговите обврски вклучуваат проверка на механичките делови, електронските системи и опремата за ладење.

Работата понекогаш бара и излегување надвор од станицата во услови што претставуваат сериозен предизвик дури и за искусните истражувачи.

Една од најтешките задачи е качувањето на телескопот при температури што можат да достигнат минус 80 степени. Во такви услови, секоја активност мора внимателно да се испланира, а заштитната опрема има исклучително значење.

Механичките компоненти на телескопот бараат редовно одржување. Запчаниците мора да се подмачкуваат на секои две недели, додека наталожениот снег се отстранува по снежните бури.

Одржувањето на научната опрема е особено важно бидејќи дефектите во текот на поларната зима можат да бидат многу потешки за отстранување отколку во вообичаени услови.

Двајцата истражувачи задолжени за телескопот ги распределуваат неделните работни задачи. Според опишаниот распоред, по една работна недела следува недела во која другиот колега ги презема редовните обврски.

Сепак, животот во толку мала и изолирана заедница подразбира многу повеќе од извршувањето на основната професионална задача.

Адамич е обучен и за учество во тимот за итна медицинска помош, а може да помага и при контролата на летовите и дополнувањето гориво во авионите.

Неговите обврски вклучуваат и активности што вообичаено не би се поврзале со работата на еден физичар. Меѓу нив е и чистењето на бањите, додека доброволно се пријавува за вечерното миење садови.

Интересно е што токму престојот во кујната за него има дополнителна предност. Топлиот и влажен воздух во оваа просторија му помага полесно да се справи со исклучително сувата антарктичка клима, која силно влијае врз кожата.

Секојдневните услови во станицата се организирани според потребата внимателно да се користат расположливите ресурси.

Еден од највпечатливите примери е водата.

Иако Антарктикот е покриен со огромни количества мраз, тоа не значи дека неговите жители располагаат со неограничени количества вода за секојдневна употреба.

Напротив, добивањето течна вода во вакви услови претставува сложен и енергетски интензивен процес.

Во станицата се користи посебен систем со кој се топи мразот под површината. Преку специјално создадени отвори се внесува загреана вода, која постепено го топи околниот мраз. Добиената течна вода потоа се испумпува и се подготвува за употреба.

Според објаснувањето на Адамич, водата што се добива на овој начин потекнува од мраз стар приближно 10.000 години.

Бидејќи содржи многу малку минерали, таа по својот состав е слична на дестилираната вода. Пред да се користи за пиење, поминува низ систем за прочистување, по што ѝ се додаваат потребните минерали.

Ваквиот начин на снабдување бара значителни ресурси, поради што потрошувачката на вода е строго ограничена.

Жителите на станицата можат да се тушираат само двапати неделно, при што секое туширање треба да заврши за најмногу две минути.

За луѓето што живеат во градови со постојано снабдување со вода, ваквото ограничување можеби изгледа необично. На Јужниот Пол, меѓутоа, тоа претставува неопходен дел од секојдневната организација.

Дури и основните животни потреби зависат од технологијата, енергијата и правилното функционирање на инфраструктурата.

Сепак, физичките услови и ограничените ресурси не се единствените предизвици со кои се соочуваат истражувачите.

Долготрајната одвоеност од семејството, пријателите и вообичаеното опкружување може да биде подеднакво тешка како и екстремната студеност.

Во разговор за словенечката јавна телевизија, Адамич раскажал дека најмногу му недостигаат неговата девојка, семејството и природата.

Особено му недостига зеленилото, присуството на растенија и животни и можноста слободното време да го поминува надвор од работната средина.

Еден необичен настан најдобро покажува колку се различни животните услови на Јужниот Пол.

Во текот на летото, жителите на станицата забележале птица за која претпоставиле дека залутала во овој оддалечен предел. Нејзиното појавување предизвикало толку големо воодушевување што ја фотографирале и направиле постер.

Нешто што во најголемиот дел од светот би поминало речиси незабележано, таму станало посебен настан за целата заедница.

Адамич признава дека му недостигаат и обичните активности што ги правел пред заминувањето. Би сакал повторно да може да замине на планина за време на викендот, да посети омилен ресторан, да го подготви своето омилено јадење или едноставно да помине време во спа-центар.

Овие навидум мали задоволства добиваат сосема поинаква вредност кога човек со месеци живее во средина во која речиси сè е однапред организирано, а можностите за движење се строго ограничени.

Работата на Јужниот Пол затоа бара многу повеќе од професионално знаење. Потребни се психолошка издржливост, приспособливост и подготвеност за живот во мала заедница во која секој член има важна улога.

Истовремено, ваквите мисии овозможуваат спроведување научни истражувања на едно од најнепристапните места на планетата.

Телескопот на Јужниот Пол е дел од научната инфраструктура што им овозможува на истражувачите да ја проучуваат вселената од локација со специфични атмосферски услови.

Но, за инструментите да функционираат, потребни се луѓе што ќе останат таму и во најтешките зимски месеци, кога температурите достигнуваат екстремно ниски вредности и кога секојдневните активности стануваат сложени логистички операции.

Приказната на Мишел Адамич покажува како изгледа животот зад големите научни истражувања. Додека научните инструменти собираат податоци за вселената, луѓето што се грижат за нив мора да се справуваат со студ, изолација, ограничени ресурси и целосно поинаков начин на живот.

За словенечкиот физичар, едногодишниот престој на Антарктикот претставува ретка професионална можност, но и искуство што го менува погледот кон работите што повеќето луѓе секојдневно ги земаат здраво за готово.