Автомобилските фабрики добиваат нова намена: Наместо автомобили, ќе произведуваат воена опрема

Западната автомобилска индустрија се соочува со големи промени, а решението за дел од нејзините проблеми би можело да дојде од неочекуван сектор. Додека продажбата на автомобили забавува, конкуренцијата од Кина станува сè посилна, а дел од фабриките работат со неискористени капацитети, одбранбената индустрија бележи зголемена побарувачка. Ваквите околности отвораат простор за нова соработка меѓу две индустрии што досега имаа различни деловни приоритети.

Производителите на автомобили во Европа и Соединетите Американски Држави сè поактивно ги разгледуваат можностите што ги нуди растот на воените трошоци. Некои компании се обидуваат да обезбедат договори за испорака на теренски возила, други ги приспособуваат своите производствени капацитети, додека дел од нив размислуваат за продажба на фабриките што повеќе не се доволно искористени.

Според анализата на „Ројтерс“, овој процес веќе започнал, иако неговиот обем засега е ограничен. Станува збор за постепена индустриска трансформација во која постојната автомобилска инфраструктура би можела да добие нова намена.

Една од најголемите можности за автомобилските производители е снабдувањето на армиите со возила што веќе постојат во нивната понуда. Наместо да развиваат целосно нови воени производи, компаниите можат да ги приспособат своите теренски возила и пикапи на потребите на вооружените сили.

Токму таква можност разгледуваат „Форд“, „Џенерал моторс“ и „Јагуар Ленд Ровер“. Трите компании се натпреваруваат за договор со британското Министерство за одбрана, чија вредност се проценува на околу 900 милиони фунти, односно приближно 1,2 милијарди долари.

Во првата фаза се предвидува набавка на околу 3.000 возила. „Форд“ конкурира со приспособена верзија на својот пикап „Ренџер“, „Џенерал моторс“ го нуди моделот „Шевролет Силверадо“, додека британскиот производител се потпира на препознатливиот „Дифендер“.

Предноста на овие компании е што веќе располагаат со развиени модели, квалификувани инженери, производствени погони и воспоставени мрежи на добавувачи. Приспособувањето на постојно возило за воена употреба може да биде поедноставно од развојот на целосно нов производ, иако исполнувањето на воените барања подразбира дополнителни технички и производствени предизвици.

Но, вистинската промена би можела да се случи во самите автомобилски фабрики. Додека производителите на автомобили располагаат со неискористен производствен простор, одбранбените компании бараат начини да ги зголемат своите капацитети за да одговорат на растечките нарачки.

Така се создава можност постојните индустриски објекти да добијат нова функција, без да биде потребна изградба на целосно нови производствени комплекси.

Еден од примерите е „Стелантис“, кој планира да продаде неактивна фабрика во Канада на компанијата „Рошел“, специјализирана за производство на оклопни возила. Со ваквиот потег, автомобилскиот производител би се ослободил од неискористен капацитет, додека одбранбената компанија би добила простор за проширување на своето производство.

Слична трансформација се подготвува и во Германија. „Фолксваген“ постигнал прелиминарен договор за иднината на својата фабрика во Оснабрик, каде што производството на автомобили треба да заврши во 2027 година.

Според најавените планови, дел од досегашното автомобилско производство би можело да биде заменето со изработка на компоненти за системи за воздушна одбрана.

Овој проект има и значајна социјална димензија. Според претходните информации на „Ројтерс“, промената на намената на фабриката би можела да зачува околу 1.400 од приближно 1.800 работни места.

Тоа покажува дека соработката меѓу автомобилската и одбранбената индустрија не се однесува исклучиво на нови деловни можности. Во одредени случаи таа може да придонесе и за зачувување на индустриското производство, работните места и стручниот кадар во регионите што се соочуваат со намалена побарувачка за автомобили.

Сепак, претворањето на автомобилска фабрика во погон за воена опрема не е едноставен процес. Двете индустрии имаат различни производствени потреби, а постојната инфраструктура не може секогаш директно да се искористи за новата намена.

Автомобилските фабрики најчесто се организирани за производство на големи серии стандардизирани возила. Одбранбената индустрија, пак, често работи со помали серии, специфични технички барања и посложени производствени постапки.

Поради тоа, особено интересни можности се отвораат за компаниите што произведуваат автомобилски компоненти. Нивните погони во многу случаи се помали и пофлексибилни, што може да го олесни приспособувањето кон потребите на одбранбениот сектор.

Францускиот производител на автомобилски компоненти „Валео“ веќе ја разгледува воената индустрија како дополнителен пазар. За компаниите од овој сектор, одбранбените нарачки претставуваат можност за нови приходи и потенцијално повисоки профитни маржи во период кога традиционалниот автомобилски пазар е под притисок.

Некои производители, меѓутоа, имаат значително поголеми амбиции. Францускиот „Рено“ планира да започне заедничко производство на воени дронови со одбранбената компанија „Талес“.

Предвидено е производството да достигне околу 1.000 дронови месечно, почнувајќи од 2027 година. Овој проект покажува дека автомобилските производители разгледуваат и можности што излегуваат надвор од нивната традиционална понуда на возила.

Сепак, разликата во обемот на производството е огромна. „Рено“ произведува приближно 10.000 автомобили дневно, што покажува дека планираниот проект со дронови засега претставува дополнителна деловна активност, а не замена за основното производство.

Слична е состојбата и кај американскиот „Џенерал моторс“, кој веќе располага со посебен оддел за одбранбената индустрија. Компанијата очекува овој сегмент да оствари приходи од околу 700 милиони долари во 2026 година, со можност за годишен раст од приближно 30 проценти во наредните неколку години.

Доколку се одржи предвиденото темпо, приходите од одбранбениот сектор би можеле да достигнат околу 1,5 милијарди долари во 2029 година. Иако станува збор за значителен износ, неговото учество во вкупното работење на компанијата останува релативно мало.

За споредба, „Џенерал моторс“ во 2025 година остварил вкупни приходи од околу 185 милијарди долари. Дури и приход од 1,5 милијарди долари од воениот сектор би претставувал помалку од еден процент од таа сума.

Оваа споредба покажува дека растот на одбранбената индустрија може да им донесе нови приходи на автомобилските компании, но тешко дека самостојно ќе ги реши нивните структурни проблеми.

Најголемиот предизвик и понатаму останува засилената конкуренција од кинеските производители. Европските и американските автомобилски компании се соочуваат со намалување на својот пазарен удел во Кина, додека кинеските производители истовремено го прошируваат своето присуство на европскиот и на другите меѓународни пазари.

Особено изложена е германската автомобилска индустрија, која со години остваруваше значителни приходи од кинескиот пазар. Промените во побарувачката, засилената конкуренција и високите домашни производствени трошоци создаваат дополнителен притисок врз нејзината конкурентност.

„Мерцедес-Бенц“ неодамна предупреди на високите трошоци за производство во Германија и потребата од подобрување на ефикасноста на своите фабрики. Истовремено, кинеските производители разгледуваат дополнителни инвестиции во европски производствени капацитети.

Во вакви околности, пренасочувањето на дел од автомобилското производство кон одбранбената индустрија претставува една од можностите за приспособување кон новите пазарни услови.

Дополнителен поттик доаѓа од зголемените одбранбени трошоци. Војните во Украина и на Блискиот Исток ја зголемија побарувачката за воена опрема, додека западните земји настојуваат да ги прошируваат своите производствени капацитети.

Посебно внимание се посветува на системите за воздушна одбрана, дроновите и опремата што може да се произведува во поголеми количини. На саемот во Фарнборо, одбранбените компании претставија нови технолошки решенија, вклучувајќи системи за воздушна одбрана и поевтини пресретнувачки ракети.

Овие случувања отвораат простор за поголема соработка со цивилната индустрија, особено со компаниите што располагаат со развиени производствени технологии, инженери и индустриска инфраструктура.

Сепак, и покрај зголемениот интерес, конкретните проекти засега се релативно малубројни. Не секоја автомобилска фабрика може економски и технички оправдано да се приспособи за производство на воена опрема.

Во одредени случаи, продажбата на фабриката на специјализирана одбранбена компанија може да биде поедноставно решение отколку автомобилскиот производител самостојно да започне со производство во сектор во кој нема доволно искуство.

Поради тоа, најверојатниот правец на развој не подразбира целосно напуштање на автомобилското производство, туку постепено проширување на деловните активности и искористување на неискористените капацитети.

Одбранбената индустрија им нуди на автомобилските компании дополнителен пазар, можност за нови договори и потенцијално решение за дел од фабриките што се соочуваат со неизвесна иднина. За одбранбените производители, пак, постојната автомобилска инфраструктура претставува можност побрзо да го зголемат производството.

Сепак, новите воени нарачки нема да ја отстранат кинеската конкуренција, високите европски производствени трошоци или намалената побарувачка за автомобили. Тие можат да помогнат во ублажувањето на дел од последиците и во создавањето нови извори на приходи.

Дали ваквата соработка ќе прерасне во поширока индустриска трансформација ќе зависи од обемот и долгорочноста на одбранбените нарачки, економската исплатливост на пренамената на фабриките и подготвеноста на компаниите да инвестираат во нови производствени процеси.

Засега, едно е јасно: во период кога западната автомобилска индустрија бара начини да ги искористи своите неискористени капацитети, растечката побарувачка за воена опрема отвора нова деловна можност. За дел од фабриките, тоа би можело да значи продолжување на производството, но со сосема поинакви производи.